Gündelik yaşamın gerilimi içinde, bir anlık öfkeyle söylenen bir söz, sosyal medyada yapılan bir yorum veya gönderilen bir mesaj, kişinin adli siciline işleyecek bir suça dönüşebilir mi? Cevap, evet. Türk Ceza Kanunu, kişilerin onur, şeref ve saygınlığını koruma altına alır ve bu değerlere yönelik saldırıları hakaret suçu olarak tanımlar. Özellikle dijital çağda, klavye başında söylenen sözlerin hukuki sonuçları, pek çok kişinin tahmin ettiğinden çok daha ciddi olabilmektedir.
Peki, her eleştiri veya kaba söz hakaret sayılır mı? Hakaret suçu cezası kaç TL 2025 yılı itibarıyla? Birine “aptal” demekle “hırsız” demek arasında hukuki bir fark var mıdır? Sosyal medya hakaret suçu cezası daha mı ağırdır? Bu makalede, TCK Madde 125‘in tüm detaylarını, suçun nitelikli hallerini, şikayet ve uzlaşma süreçlerini ve merak edilen tüm diğer soruları inceleyeceğiz.
Kritik Ayrım: Eleştiri ve Hakaret Arasındaki İnce Çizgi
İfade özgürlüğü, anayasal bir haktır. Ancak bu özgürlük, başkalarının şeref ve haysiyetine saldırma hakkı tanımaz. Yargıtay‘ın yerleşik kararlarına göre bu ayrım şöyle yapılır:
- Eleştiri: Bir kişinin veya bir olayın olumsuz yönlerini ortaya koyan, rahatsız edici olabilen ancak kişiyi küçük düşürme amacı gütmeyen değerlendirmelerdir. (Örn: “Yazarın bu romanı oldukça başarısız.”, “Siyasetçinin bu politikası ülkeye zarar veriyor.”)
- Hakaret: Kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide etme, onu toplum içinde küçük düşürme amacı taşıyan somut fiil isnatları veya sövgülerdir. (Örn: “O siyasetçi rüşvetçidir.”, “Sen ahlaksızsın.”)
Bir ifadenin eleştiri mi yoksa hakaret mi olduğu, söylendiği bağlam, kişinin konumu ve ifadenin içeriği gibi birçok faktöre göre mahkeme tarafından değerlendirilir.
Hakaret Suçunun Tanımı ve Unsurları (TCK 125)
Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesinde temel hatlarıyla düzenlenmiştir.
Hakaret – TCK Madde 125:
(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir… (ve devamı)
Yorumu ve Unsurları: Kanun, suçu iki temel eylemle tanımlar:
- Somut Bir Fiil/Olgu İsnat Etmek: Kişiye “hırsız”, “dolandırıcı”, “rüşvetçi” gibi ispatlanabilir veya ispatlanamaz nitelikte, onun onurunu zedeleyecek bir eylem yüklemektir.
- Sövmek: “Aptal”, “şerefsiz”, “geri zekalı” gibi genel ve soyut, aşağılayıcı ifadeler kullanmaktır. Küfürler bu kategoriye girer.
Hakaret Suçu Cezası Nedir? (Basit ve Nitelikli Haller)
“Küfür ve hakaret cezası kaç TL?” sorusu sıkça sorulsa da, kanun sabit bir TL tutarı belirtmez. Ceza, hakimin takdirine göre hapis veya adli para cezası olarak verilir.
| Suçun Türü | Yasal Ceza Aralığı |
|---|---|
| Basit Hakaret (TCK 125/1) | 3 Aydan 2 Yıla Kadar Hapis veya Adli Para Cezası |
| Nitelikli Hakaret (TCK 125/3) (Kamu Görevlisine vb.) | Cezanın Alt Sınırı 1 Yıldan Az Olamaz |
| Alenen (Herkese Açık) Hakaret | Verilen Ceza 1/6 Oranında Artırılır |
Adli Para Cezası Hesaplama: Hakim, adli para cezasına hükmederse, sanığın ekonomik durumuna göre günlük 100 TL ile 500 TL (2025 yılı için yeniden değerleme oranlarıyla artabilir) arasında bir birim fiyat belirler ve bunu gün sayısıyla çarpar. Örneğin, 90 gün karşılığı bir ceza ve günlük 100 TL takdiri ile sonuç 9.000 TL adli para cezası olur.
Cezayı Artıran Nitelikli Haller Nelerdir?
Bazı durumlarda hakaret, daha ağır bir suç olarak kabul edilir ve cezanın alt sınırı 1 yıla çıkarılır:
- Kamu Görevlisine Karşı Görevinden Dolayı Hakaret: Bir polise, hakime, öğretmene veya doktora, yaptıkları kamu görevi nedeniyle hakaret etmek. Bu durumda suç, şikayete tabi değildir.
- Dini, Siyasi, Felsefi İnanç Nedeniyle Hakaret: Bir kimseye, inancı veya düşüncesi nedeniyle saldırmak.
- Kutsal Değerlere Hakaret: Kişinin mensup olduğu dine göre kutsal sayılan değerleri aşağılayarak hakaret etmek.
Ayrıca, hakaretin bir sosyal medya platformunda, bir web sitesinde veya sokakta bağırarak, yani herkesin duyabileceği veya görebileceği şekilde (alenen) işlenmesi, verilecek temel cezanın altıda bir oranında artırılmasına neden olur.
Hakaret Suçunda Cezayı Azaltan veya Kaldıran Haller (TCK 129)
Her hakaret ifadesi aynı şekilde cezalandırılmaz. Kanun, bazı durumlarda cezanın azaltılmasını veya tamamen kaldırılmasını öngörmüştür.
1. Haksız Bir Fiile Tepki Olarak Hakaret
Eğer hakaret, size karşı işlenmiş haksız bir fiile (örneğin bir tokat, bir iftira, bir aldatma) tepki olarak söylenmişse, mahkeme verilecek cezada üçte birine kadar indirim yapabileceği gibi, ceza vermekten tamamen de vazgeçebilir. Örneğin, trafikte aracınıza kasten çarpan birine sinirlenerek küfür etmeniz bu kapsamda değerlendirilebilir.
2. Karşılıklı Hakaret
Bir tartışmada tarafların birbirlerine karşılıklı olarak hakaret etmesi durumunda, TCK 129/3’e göre hakim, olayın niteliğine göre taraflardan biri veya her ikisi hakkında cezayı indirebilir veya tamamen kaldırabilir. Bu, “ilk taşı kimin attığının” önem kazandığı bir durumdur.
3. Kasten Yaralama Suçuna Tepki Olarak Hakaret
Kanun bu durumu özel olarak düzenlemiştir. Bir kimseye, kendisine yönelik bir kasten yaralama (darp) eylemine tepki olarak hakaret etmesi halinde, hiçbir ceza verilmez.
Soruşturma ve Yargılama Süreci Nasıl İşler?
Hakaret Suçunda Prosedür Yol Haritası
- Şikayet: Mağdur, hakareti öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayette bulunmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür. (Kamu görevlisine hakaret hariç).
- Uzlaştırma: Hakaret suçu, uzlaşmaya tabidir. Şikayet sonrası savcılık, dosyayı bir uzlaştırmacıya gönderir. Taraflar anlaşırsa (özür, tazminat vb.) dosya kapanır.
- Dava Açılması: Uzlaşma sağlanamazsa, savcılık yeterli delil varsa Asliye Ceza Mahkemesi’nde kamu davası açar.
- Yargılama ve Karar: Mahkeme, yargılama sonunda bir karar verir.
Hakaret Suçunda Yargılama Sonucu Verilebilecek Kararlar
Hakaret davası sonunda mahkeme üç temel karardan birini verebilir:
- Beraat Kararı: Sanığın suçu işlemediğinin anlaşılması, delil yetersizliği veya söylenen sözün eleştiri sınırları içinde kalması gibi durumlarda verilir.
- Mahkumiyet Kararı: Sanığın suçu işlediği sabit görüldüğünde, hapis veya adli para cezasına hükmedilir. Bu karar, sanığın adli siciline işler.
- Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB): Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkumiyeti yoksa ve mahkemede olumlu bir kanaat bırakmışsa, mahkeme hükmü açıklamayıp 5 yıl süreyle erteleyebilir. Sanık bu 5 yıl içinde yeni bir kasıtlı suç işlemezse, dava düşer ve karar adli siciline işlemez. Hakaret suçlarında sıkça uygulanan bir karardır.
Hakaret Suçu Nasıl İspat Edilir?
Hakaret suçunda ispat, davanın en kritik aşamasıdır. Deliller hukuka uygun olarak elde edilmiş olmalıdır.
- Sosyal Medya ve Mesajlar: Ekran görüntüleri (URL ve tarih görünen), mesajlaşma dökümleri.
- Tanık Beyanları: Olayı duyan kişilerin tanıklığı.
- Ses ve Görüntü Kayıtları: Hukuka uygun olarak alınmış kayıtlar.
- İkrar: Şüphelinin suçu işlediğini kabul etmesi.
Hakaret Suçu Şikayet Dilekçesi Örneği
[…] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI’NA
MÜŞTEKİ (ŞİKAYETÇİ): Adınız Soyadınız (T.C. Kimlik No: …)
ADRES:
ŞÜPHELİ: [Kullanıcı Adı: @…., Biliniyorsa Adı Soyadı]
SUÇ: Hakaret (TCK 125)
SUÇ TARİHİ: GG.AA.YYYY
KONU: Şüpheli hakkında gerekli soruşturmanın yapılarak uzlaştırma süreci başlatılması ve uzlaşma sağlanamadığı takdirde kamu davası açılması talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Şahsıma ait olan “[@kendi_kullanici_adiniz]” kullanıcı adlı Instagram/Twitter hesabımda, GG.AA.YYYY tarihinde yaptığım bir paylaşımın altına, şüpheli “[@supheli_kullanici_adi]” kullanıcı adını kullanan şahıs tarafından aşağılayıcı ve onur kırıcı ifadeler yazılmıştır.
2. Şüpheli, yorumunda aleni bir şekilde “… [Buraya hakaret içeren ifade aynen yazılır] …” demek suretiyle şeref ve saygınlığıma saldırmıştır. Bu yorum, paylaşımımı gören tüm takipçilerim ve diğer üçüncü şahıslar tarafından görülebilmektedir.
3. Şüphelinin bu eylemi TCK 125’te tanımlanan hakaret suçunu ve aleniyet unsurunu oluşturmaktadır. Söz konusu hakaret içerikli yorumun ekran görüntüsü dilekçem ekindedir (EK-1).
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle, şüpheli hakkında soruşturma başlatılarak cezalandırılması için kamu davası açılmasını saygılarımla arz ve talep ederim. Tarih: GG.AA.YYYY
Ad Soyad (İmza)
Sıkça Sorulan Sorular
- 1. Hakaret suçu şikayet süresi ne kadar?
- Mağdurun, hakareti ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikayette bulunması gerekir.
- 2. Hakaret suçu uzlaşmaya tabi mi?
- Evet. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç, basit hakaret suçu uzlaştırma kapsamındadır.
- 3. Hakaret suçu sicile işler mi?
- Eğer ceza için HAGB kararı verilmezse, verilen hapis veya adli para cezası adli sicil kaydına işlenir.
- 4. Hakaret suçundan tutuklama olur mu?
- Tek başına bu suçtan tutuklama kararı verilmesi pratikte çok nadirdir.
- 5. Hakaretten nasıl beraat edilir?
- Söylenen sözün eleştiri kapsamında kalması, delil yetersizliği veya sözlerin karşılıklı hakaret kapsamında söylenmesi gibi durumlarda beraat kararı verilebilir.
- 6. Hakaret suçunun cezasının yatarı var mı?
- Genellikle adli para cezasına çevrildiği veya HAGB kararı verildiği için doğrudan cezaevine girilmesi nadirdir. Ancak kişinin sabıkası varsa veya ceza belirli bir sürenin üzerindeyse (nitelikli haller birleşirse) infaz (cezaevine girme) gündeme gelebilir.
- 7. Hakaret suçu zamanaşımı ne kadardır?
- Suçun dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Bu süre, 6 aylık şikayet süresinden farklıdır ve bu süre içinde davanın açılması gerekir.
- 8. Hakaret suçu kamu davasına döner mi?
- Basit hakaret suçu şikayete tabidir. Ancak hakaret, kamu görevlisine görevinden dolayı işlenirse şikayete tabi değildir ve savcılık öğrendiği anda doğrudan kamu davası açar.
- 9. Hangi sözler hakaret sayılmaz?
- Yargıtay, “terbiyesiz”, “saygısız”, “cahil” gibi ifadeleri genellikle hakaret değil, “kaba ve nezaket dışı hitap tarzı” olarak kabul etmekte ve bu sözler için beraat kararı vermektedir. Beddualar da (örn: “Allah belanı versin”) genellikle hakaret sayılmaz.
- 10. Ölmüş bir kişinin arkasından hakaret etmek suç mudur?
- Evet. TCK Madde 130’a göre, bir kimsenin öldükten sonra hatırasına hakaret etmek de bir suçtur. Bu durumda ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoy, eş veya kardeşlerinden birinin şikayeti gerekir.
- 11. Hakaret suçu ön ödemeye tabi mi?
- Hayır. Hakaret suçu ön ödeme kapsamında değildir. Ancak uzlaştırma kapsamındadır, bu iki kurum birbirinden farklıdır.
- 12. Bir şirkete veya kuruma (tüzel kişiye) hakaret edilebilir mi?
- Hayır. Hakaret suçu yalnızca gerçek kişilere karşı işlenebilir. Bir şirketin “şeref ve onuru” olmadığından, şirkete yönelik ifadeler hakaret suçunu değil, duruma göre “haksız rekabet” veya “ticari itibarı zedeleme” gibi başka hukuk dallarını ilgilendiren davalara konu olabilir.
- 13. Yabancı birine veya yurtdışında yaşayan birine hakaret etmek suç mu?
- Evet. Türkiye’de bulunan bir failin, internet üzerinden yurtdışında yaşayan birine veya Türkiye’deki bir yabancıya hakaret etmesi durumunda, Türkiye kanunları uygulanır ve yargılama Türkiye’de yapılabilir.
Basit gibi görünen bir hakaret davası dahi, ispat külfeti, uzlaşma müzakereleri ve savunma stratejisi gibi teknik detaylar içerir. İster mağdur ister şüpheli olun, sürecin bir avukatla takip edilmesi, hak kaybı yaşamanızı önler ve en doğru adımları atmanızı sağlar.
Feragatname (Disclaimer):
Bu makale, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki tavsiye niteliği taşımaz.
