Önemli Uyarı: Borsa dolandırıcılığı vakaları son yıllarda dramatik artış göstermiştir. Bu rehber, hem yatırımcıları korumak hem de mağdur olan kişilerin hukuki haklarını kullanmalarına yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.
Borsa Dolandırıcılığı Nedir?
Borsa dolandırıcılığı, finansal piyasalarda hile, aldatma veya yanıltıcı işlemlerle yatırımcıların mağdur edilmesi suçudur. Bu suç türü, özellikle son dönemde kripto para piyasalarının gelişmesiyle birlikte çok çeşitli şekillerde karşımıza çıkmaktadır.
Türk Ceza Kanunu’nun 157. maddesi uyarınca düzenlenen dolandırıcılık suçu, borsa işlemlerinde de geçerlidir. Ayrıca, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun piyasa bozucu eylemlerle ilgili hükümleri de bu kapsamda değerlendirilmektedir.
Hukuki Tanım: Borsa dolandırıcılığı, hileli davranışlarla bir başkasını yanıltarak onun malvarlığı değerlerini elde etme suçunun finansal piyasalardaki özel halidir.
Borsa Dolandırıcılığının Unsurları
| Maddi Unsur | Açıklama | Örnek Durumlar |
|---|---|---|
| Hileli Davranış | Gerçeğe aykırı bilgi verme, sahte belge düzenleme | Sahte analiz raporları, yalan kar garantileri |
| Yanıltma | Mağdurun yanlış kanaate düşmesini sağlama | Risk yokmuş gibi gösterme, kesin kar vaadi |
| Malvarlığı Transferi | Mağdurun para/varlık transferi yapması | Yatırım hesabına para gönderme |
| Zarar | Mağdurun ekonomik kaybı | Yatırılan paranın geri alınamamas |
Borsa Dolandırıcılığının Türleri
1. Platform Borsa Dolandırıcılığı
Platform borsa dolandırıcılığı, sahte veya lisanssız borsa platformları aracılığıyla gerçekleştirilen dolandırıcılık türüdür. Bu platformlar genellikle yüksek kar vaatleriyle yatırımcıları cezbetmekte, ancak belirli bir süre sonra kaybolmaktadır.
SPK Uyarısı: Sermaye Piyasası Kurulu, düzenli olarak lisanssız platformlar hakkında uyarı listesi yayınlamaktadır. Yatırım yapmadan önce SPK’nın resmi web sitesinden kontrol edilmelidir.
2. Kripto Borsa Dolandırıcılığı
Kripto para piyasalarının düzenlenmemiş doğası, dolandırıcılar için ideal bir ortam yaratmaktadır. Bu tür dolandırıcılıklar şu şekillerde gerçekleşmektedir:
- Sahte kripto para borsaları kurma
- Ponzi şeması şeklinde işleyen “mining” platformları
- Olmayan kripto paraların satışı
- Wallet dolandırıcılığı (sahte cüzdan uygulamaları)
3. Yatırım Borsa Dolandırıcılığı
Geleneksel borsa yatırımlarında yapılan dolandırıcılık türleridir. Bunlar arasında:
| Dolandırıcılık Türü | Yöntem | Hedef Kitle |
|---|---|---|
| Sahte Yatırım Danışmanlığı | Lisanssız danışmanlık hizmeti | Yeni yatırımcılar |
| Piyasa Manipülasyonu | Hisse fiyatlarını yapay olarak etkileme | Tüm yatırımcılar |
| İçerden Öğrenenlerin Ticareti | Halka açık olmayan bilgiyi kullanma | Şirket içinden bilgi alanlar |
Borsa Dolandırıcılığını Nasıl Tespit Edebilirsiniz?
Uyarı İşaretleri
Borsa dolandırıcılığından korunmak için aşağıdaki uyarı işaretlerine dikkat edilmelidir:
Risk Belirtileri:
- Garantili kar vaatleri (%100 kesin kar gibi)
- Acil yatırım yapma baskısı
- SPK lisansı olmayan platformlar
- Çok yüksek getiri oranları
- Risksiz yatırım iddiaları
Doğrulama Yöntemleri
| Kontrol Edilecek Husus | Doğrulama Yeri | Önemli Notlar |
|---|---|---|
| SPK Lisansı | spk.gov.tr | Yatırım hizmeti lisansı zorunlu |
| Şirket Bilgileri | ticaret.gov.tr | Mersis numarası kontrol edilmeli |
| Geçmiş Şikayetler | sikayetvar.com, google | Kullanıcı deneyimleri önemli |
Borsa Dolandırıcılığı Nereye Şikayet Edilir?
Şikayet Mercileri ve Başvuru Süreci
Borsa dolandırıcılığına maruz kaldığınızda izlemeniz gereken adımlar ve başvurabileceğiniz merciler şunlardır:
1. Savcılığa Suç Duyurusu
En önemli adım, derhal Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunmaktır. TCK’nın 157. maddesi gereğince dolandırıcılık suçu şikayete bağlı olmadığından, gecikmeksizin başvuru yapılmalıdır.
Gerekli Belgeler:
- Kimlik fotokopisi
- Para transfer belgeleri
- Platform ile yapılan yazışmalar
- Ekran görüntüleri
- Tanık bilgileri (varsa)
2. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)
SPK, sermaye piyasalarındaki usulsüzlükler konusunda yetkili düzenleyici otoritedir. SPK’ya başvuru yolları:
- spk.gov.tr üzerinden online başvuru
- Telefon: 0312 292 50 00
- E-posta: [email protected]
3. Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK)
Özellikle büyük miktarlardaki dolandırıcılık vakaları için MASAK’a da bildirim yapılmalıdır. MASAK, kara para aklama ve terörün finansmanı ile mücadele eden kurumdur.
Şikayet Sürecinde Dikkat Edilecek Hususlar
| Süreç Aşaması | Yapılması Gerekenler | Süre |
|---|---|---|
| İlk 24 Saat | Tüm belgeleri toplama, banka hesabını dondurma | Acil |
| İlk Hafta | Savcılığa başvuru, SPK’ya şikayet | 7 gün |
| İlk Ay | Avukat ile görüşme, tazminat davası hazırlığı | 30 gün |
Yatırım Tavsiyesi Vermek Suç Mu?
Yatırım tavsiyesi vermenin suç olup olmadığı, tavsiye verenin durumuna ve tavsiyenin niteliğine bağlıdır. Sermaye Piyasası Kanunu’na göre, yatırım tavsiyesi hizmeti verebilmek için SPK’dan yetki alınması zorunludur.
Yasal Yatırım Tavsiyesi Kriterleri
SPK Düzenlemesi: 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 54. maddesi uyarınca, yatırım tavsiyesi hizmeti ancak SPK’dan yetki almış kuruluşlar tarafından verilebilir.
| Yasal Durum | Açıklama | Ceza |
|---|---|---|
| Lisanslı Tavsiye | SPK lisansı olan kuruluşların tavsiyesi | Yasal |
| Lisanssız Tavsiye | Bireysel veya lisanssız kuruluş tavsiyesi | 5 yıla kadar hapis |
| Dolandırıcı Tavsiye | Kar garantisi vererek yapılan tavsiye | 8 yıla kadar hapis |
Yatırım Tavsiyesi Verenler Nereye Şikayet Edilir?
Lisanssız yatırım tavsiyesi veren kişi veya kuruluşlar için şikayet yolları:
- SPK: Düzenleyici otorite olarak birinci başvuru yeri
- Savcılık: Ceza davası için suç duyurusu
- Tüketici Mahkemesi: Tazminat davası
Borsada Manipülasyon Suç Mu?
Piyasa manipülasyonu, Sermaye Piyasası Kanunu’nda açıkça düzenlenmiş bir suçtur. 6362 sayılı Kanun’un 107. maddesi, piyasa dolandırıcılığı ve manipülasyon fiillerini cezalandırmaktadır.
Manipülasyon Türleri
| Manipülasyon Türü | Tanım | Ceza |
|---|---|---|
| Fiyat Manipülasyonu | Yapay alım-satım ile fiyat etkileme | 2-5 yıl hapis |
| Bilgi Manipülasyonu | Yanlış bilgi yayarak etkileme | 2-5 yıl hapis |
| Hacim Manipülasyonu | Yapay işlem hacmi yaratma | 2-5 yıl hapis |
Piyasa Dolandırıcılığı Suçu
SPK Kanunu’nun 107. maddesi şu şekildedir:
Kanun Metni: “Sermaye piyasası araçlarının değerini etkileyecek şekilde yanlış, yanıltıcı, abartılı, belirsizlik yaratan bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan kişi, beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”
SPK Ceza Yiyenler ve Yasaklı Platformlar
SPK Yaptırım Türleri
Sermaye Piyasası Kurulu, usulsüzlük yapan kişi ve kuruluşlara çeşitli yaptırımlar uygular:
| Yaptırım Türü | Uygulama Alanı | Süre/Miktar |
|---|---|---|
| İdari Para Cezası | Usulsüzlük yapan kişi/kuruluş | 100.000 TL – 5.000.000 TL |
| Faaliyet Yasağı | Lisanslı kuruluşlar | 6 ay – 2 yıl |
| Lisans İptali | Ağır usulsüzlük | Kalıcı |
| Kara Liste | Lisanssız platformlar | Süresiz |
SPK Yatırım Tavsiyesi Cezası
SPK’nın 2023 yılı verilerine göre, lisanssız yatırım tavsiyesi verme suçundan toplam 2.847 kişiye idari para cezası verilmiştir. Bu cezaların detayları:
- Bireysel danışmanlar: 1.950 kişi
- Sosyal medya fenomenleri: 534 kişi
- Sahte şirket yetkilileri: 363 kişi
Borsada Dolandırıldım Ne Yapmalıyım? – Adım Adım Rehber
Acil Durumda Yapılması Gerekenler
İlk 24 Saat Kritik: Dolandırıcılığı fark ettiğiniz andan itibaren ilk 24 saat son derece önemlidir. Bu sürede yapacağınız işlemler, paranızı geri alma şansınızı artırır.
1. Derhal Yapılacaklar
- Tüm İşlemleri Durdurun: Platform ile herhangi bir işlem yapmayın
- Belgeleri Toplayın: Tüm yazışmaları, transfer belgelerini kaydedin
- Banka Hesabınızı Koruyun: Şifreleri değiştirin, kartları bloke edin
- Ekran Görüntüleri Alın: Platform sayfalarının tüm görüntülerini kaydedin
2. Hukuki Süreç Başlatma
| Adım | Yapılacak İşlem | Süre |
|---|---|---|
| 1 | Savcılığa suç duyurusu | İlk 48 saat |
| 2 | SPK’ya şikayet | İlk hafta |
| 3 | Avukat ile görüşme | İlk hafta |
| 4 | Tazminat davası açma | 1-3 ay |
Para Geri Alma Yöntemleri
1. Banka Aracılığıyla Geri Alma
EFT/Havale ile transfer yaptıysanız, bankanızla derhal iletişime geçin. Bazı durumlarda banka, işlemi geri alabilir veya alıcı hesabı dondurabilir.
2. Kredi Kartı Chargeback
Kredi kartı ile ödeme yaptıysanız, chargeback (ters ibraz) sürecini başlatabilirsiniz. Bu süreç 180 gün içinde başlatılmalıdır.
3. Hukuki Takip
Ceza davası ile birlikte tazminat davası da açılmalıdır. Bu dava hem maddi hem manevi tazminat talebini içermelidir.
Yatırım Danışmanlığı Dolandırıcılığından Korunma
Lisanslı Danışman Kontrolü
Yatırım danışmanının lisanslı olup olmadığını kontrol etmek için:
Kontrol Listesi:
- SPK web sitesinden lisans kontrolü yapın
- Danışmanın çalıştığı kurumun SPK lisansını kontrol edin
- Geçmiş performans kayıtlarını isteyin
- Yazılı sözleşme imzalamadan işlem yapmayın
Sahte Danışman Belirtileri
| Sahte Danışman Belirtisi | Gerçek Danışman Özelliği |
|---|---|
| %100 kar garantisi verir | Risk uyarısı yapar |
| Acele yatırım yapmaya zorlar | Düşünme zamanı tanır |
| Sadece kazanç konuşur | Risk-getiri dengesini anlatır |
| Lisans belgesi göstermez | SPK lisansını açık şekilde belirtir |
Market Borsa Dolandırıcılığı ve Özel Durumlar
Forex Market Dolandırıcılığı
Forex piyasasında yaşanan dolandırıcılık vakaları, özellikle yüksek kaldıraç vaadiyle yatırımcıları hedef almaktadır. Bu tür dolandırıcılıklarda:
- Sahte forex brokerleri kullanılır
- Demo hesap ile gerçek hesap arasında fark yaratılır
- Para çekme işlemleri sürekli engellenir
- Yüksek kaldıraç ile hızlı kazanç vaat edilir
Emtia Borsa Dolandırıcılığı
Altın, petrol, tarım ürünleri gibi emtialarda yapılan dolandırıcılık türleridir. Bu dolandırıcılıklarda genellikle:
Emtia Dolandırıcılığı Özellikleri:
- Fiziki teslimat vaat edilir ama yapılmaz
- Sahte depo makbuzları düzenlenir
- Gerçekte olmayan emtia satışı yapılır
- Vadeli işlemler karmaşıklaştırılarak gizlenir
Teknolojik Gelişmeler ve Yeni Dolandırıcılık Türleri
Yapay Zeka Kullanılan Dolandırıcılıklar
2024 yılından itibaren yapay zeka teknolojilerinin dolandırıcılıkta kullanımı artmıştır:
| AI Dolandırıcılık Türü | Yöntem | Korunma |
|---|---|---|
| Deepfake Videolar | Ünlü isimlerin sahte konuşmaları | Doğrulama kaynaklarına başvurma |
| AI Bot Danışmanlar | Sahte uzman kişilik yaratma | Gerçek kişi kimlik doğrulaması |
| Otomatik Analiz Raporları | Sahte AI analiz sonuçları | Kaynak ve metodoloji sorgulaması |
Sosyal Medya Dolandırıcılıkları
Instagram, Twitter, TikTok gibi platformlarda artan borsa dolandırıcılığı vakaları:
- Sahte başarı hikayeleri paylaşımı
- Ünlü kişi hesaplarının çalınması
- Grup yatırımı adı altında para toplama
- Referans sistemi ile piramit kurma
Mağdur Hakları ve Tazminat Talepleri
Hukuki Haklar
Borsa dolandırıcılığı mağdurlarının sahip olduğu temel haklar:
Mağdur Hakları:
- Ceza davasında müşteki sıfatıyla katılma hakkı
- Maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı
- Devlet koruması altında tanıklık hakkı
- Ücretsiz adli yardım alma hakkı
Tazminat Hesaplama Yöntemleri
| Tazminat Türü | Hesaplama Esası | Örnek Miktar |
|---|---|---|
| Maddi Tazminat | Kaybedilen para + faiz + enflasyon | 100.000 TL kayıp için ~120.000 TL |
| Manevi Tazminat | Mahkeme takdiri | 10.000 – 50.000 TL arası |
| Kar Kaybı | Alternatif yatırım getirisi | Mevduat faizi oranında |
Uluslararası Borsa Dolandırıcılığı
Sınır Ötesi Dolandırıcılık Vakaları
Yurt dışı merkezli borsa dolandırıcılıklarında takip edilecek yollar:
- Adalet Bakanlığı: Uluslararası adli işbirliği
- Dışişleri Bakanlığı: Diplomatik kanallar
- MASAK: Mali istihbarat paylaşımı
- Interpol: Uluslararası polis işbirliği
Yaygın Dolandırıcı Ülkeler
Risk Ülkeleri: MASAK verilerine göre, borsa dolandırıcılığı vakalarının %60’ı aşağıdaki ülkelerden gerçekleştirilmektedir:
- Kıbrıs (özellikle Kuzey Kıbrıs)
- Malta
- Belize
- Seychelles
- Vanuatu
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Borsa dolandırıcılığı nedir?
Borsa dolandırıcılığı, finansal piyasalarda hileli yöntemlerle yatırımcıları aldatarak para ve menfaat elde etme suçudur. Bu suç, TCK 157. madde kapsamında cezalandırılır.
Borsa dolandırıcılığı nereye şikayet edilir?
Borsa dolandırıcılığı vakalarında öncelikle Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusunda bulunulmalı, ardından SPK’ya şikayet edilmelidir. Büyük vakalar için MASAK’a da bildirim yapılabilir.
Yatırım tavsiyesi vermek suç mu?
SPK lisansı olmadan yatırım tavsiyesi vermek suçtur. Sermaye Piyasası Kanunu’nun 54. maddesi gereğince, yatırım tavsiyesi hizmeti ancak yetkili kuruluşlar tarafından verilebilir.
Borsada manipülasyon suç mu?
Evet, piyasa manipülasyonu SPK Kanunu’nun 107. maddesi gereğince suçtur. Fiyat, hacim veya bilgi manipülasyonu yapanlar 2-5 yıl hapis cezası alabilir.
Kripto borsa dolandırıcılığı nasıl tespit edilir?
Kripto borsa dolandırıcılığı, garantili kar vaatleri, SPK lisansı olmama, para çekme zorluğu ve şüpheli yüksek getiri oranları ile tespit edilebilir.
Borsada dolandırıldım, paramı geri alabilir miyim?
Para geri alma şansı, dolandırıcılığın tespit süresine ve alınan hukuki önlemlere bağlıdır. Derhal savcılığa başvurarak ve avukat desteği alarak şansınızı artırabilirsiniz.
Sonuç ve Öneriler
Borsa dolandırıcılığı vakaları, teknolojik gelişmelerle birlikte sürekli evrim geçirmektedir. Yatırımcıların korunması için bireysel önlemler kadar, düzenleyici otoritelerin de etkin denetimi kritik önem taşımaktadır.
Temel Korunma İlkeleri:
- Hiçbir yatırım %100 garantili değildir
- SPK lisansı olmayan platformlara güvenmeyin
- Yüksek getiri vaatleri şüphe uyandırmalıdır
- Yatırım kararlarınızı acele vermeden araştırın
- Dolandırıcılık şüphesinde derhal hukuki yardım alın
Bu rehber, borsa dolandırıcılığı konusunda temel bilgileri sunmakla birlikte, her somut olayın kendine özgü özellikleri bulunmaktadır. Dolandırıcılık vakası yaşadığınızda veya şüphe duyduğunuzda, mutlaka uzman hukuki destek alınması gerekmektedir.
Yararlı Linkler
- Sermaye Piyasası Kurulu – SPK
- Mali Suçları Araştırma Kurulu – MASAK
- Türk Ceza Kanunu – TCK
- Sermaye Piyasası Kanunu
Bu makale, hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olaylar için mutlaka uzman hukuki görüş alınmalıdır.
