Geleneksel finans sistemine bir başkaldırı olarak doğan, merkeziyetsizliğin ve finansal özgürlüğün manifestosu olarak sunulan kripto paralar, 21. yüzyılın en dönüştürücü teknolojilerinden biri olarak küresel bir fenomen haline geldi. Bitcoin ile başlayan bu devrim, binlerce altcoin ve blokzincir projesiyle devasa bir ekosistem yarattı. Ancak bu yüksek potansiyelli ve büyük ölçüde denetimsiz alan, ne yazık ki, teknolojik karmaşıklığı ve yatırımcıların yüksek getiri arzusunu istismar eden dolandırıcılar için de verimli bir zemin oluşturdu. Türkiye’yi sarsan Thodex ve Vebitcoin gibi devasa borsa vurgunlarından, her gün on binlerce kişiyi hedef alan sofistike oltalama (phishing) saldırılarına kadar, Kripto Para ve Bitcoin Dolandırıcılığı, modern ceza hukukunun ve bilişim hukukunun en çetrefilli ve en dinamik alanlarından birini teşkil etmektedir.
Kripto Paranın Hukuki Niteliği Üzerine Derin Bir Bakış
Bir eylemin dolandırıcılık olup olmadığını anlamadan önce, dolandırıcılığa konu olan şeyin ne olduğunu anlamak zorundayız. Kripto paralar, hukuki bir tanıma oturtulması en zor varlıkların başında gelir. Bu belirsizlik, ilk dönemlerde sanık avukatları tarafından sıkça “Kripto para mal değildir, dolayısıyla malvarlığına karşı işlenen bir suç oluşmaz” şeklinde bir savunma olarak kullanılmıştır. Ancak yargı pratiği bu görüşü aşmıştır.
1.1. Farklı Hukuki Teoriler ve Yargı Pratiği
- Para mı?: Hayır. Türk hukukuna göre “para”, T.C. Merkez Bankası tarafından basılan ve üzerinde “Türkiye Cumhuriyeti” ibaresi bulunan Türk Lirası’dır. Kripto paralar bu tanıma uymadığı için yasal anlamda para değildir.
- Menkul Kıymet mi?: Hayır. Sermaye Piyasası Kanunu’na göre menkul kıymetler; hisse senetleri, tahviller gibi ortaklık veya alacak hakkı sağlayan, belirli bir şekil şartına tabi varlıklardır. Kripto paraların büyük çoğunluğu bu tanıma da uymaz.
- Elektronik Para mı?: Hayır. 6493 sayılı Kanun’a göre elektronik para, ihraç eden kuruluş tarafından kabul edilen fon karşılığı ihraç edilen, yasal paranın dijital karşılığıdır. Kripto paralar ise bir fon karşılığı ihraç edilmez, genellikle madencilik veya staking ile yaratılır.
Yargıtay‘ın Yaklaşımı: Kripto Para, Ekonomik Değeri Olan Bir “Dijital Malvarlığı”dır!
Yargıtay ve istinaf mahkemeleri, tüm bu teorik tartışmaları bir kenara bırakarak pratik ve somut bir sonuca varmıştır. Kararlara göre bir şeyin “malvarlığı” sayılması için illa fiziksel veya somut olması gerekmez. Eğer bir şey; 1) Bir piyasa değerine (rayice) sahipse, 2) Kişiler arasında alınıp satılabiliyor, yani devredilebiliyorsa, 3) Sahibi için ekonomik bir menfaat sağlıyorsa, ceza hukuku anlamında bir “malvarlığı değeri” olarak kabul edilir. Kripto paralar bu üç şartı da sağladığı için, hileli yollarla ele geçirilmeleri, TCK’daki malvarlığına karşı işlenen suçların (dolandırıcılık, hırsızlık vb.) konusu olabilir. Bu kabul, tüm kripto para davalarının hukuki temelini oluşturur.
Neden Nitelikli Dolandırıcılık (TCK 158)?
Kripto para dolandırıcılığı, doğası gereği basit bir yalandan ibaret değildir. Mağduru ikna etmek için karmaşık teknolojiler, sahte web siteleri, profesyonel görünümlü platformlar kullanılır. Bu nedenle eylem, neredeyse her zaman TCK 157’deki basit dolandırıcılığın ötesine geçerek, cezası çok daha ağır olan TCK 158’deki nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturur.
2.1. Ana Suç: TCK 158/1-f (Bilişim Sistemlerinin Kullanılması)
Bu, kripto para dolandırıcılığı davalarının temel dayanağıdır. Kripto para borsaları, cüzdan aplikasyonları, dolandırıcıların kurduğu sahte web siteleri, Telegram grupları, akıllı kontratlar ve blokzincirin kendisi, hukuken birer “bilişim sistemi”dir. Dolandırıcılık eylemi bu sistemler üzerinden işlendiği için, failler doğrudan bu ağırlaştırıcı hükümden yargılanır. Cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıdır. Mahkeme, elde edilen haksız menfaatin büyüklüğüne göre temel cezayı alt sınırdan (3 yıl) uzaklaştırarak belirleyebilir.
2.2. Diğer Nitelikli Haller ve Suçların Birleşmesi (İçtima)
Büyük dolandırıcılık vakalarında, genellikle birden fazla suç bir arada işlenir:
- TCK 158/1-h (Tacir veya Şirket Yöneticisi Olma): “Exit Scam” yapan bir kripto para borsasının kurucusu veya yöneticisi, ticari faaliyetleri kapsamında bu suçu işlediği için ayrıca bu nitelikli halden de sorumlu tutulur.
- TCK 220 (Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma): Thodex davasında olduğu gibi, eylem hiyerarşik bir yapı içinde, planlı ve sürekli bir şekilde işleniyorsa, failler ayrıca örgüt kurma, yönetme veya üye olma suçundan da cezalandırılır. Bu durum, cezaları katlayarak artırır.
- TCK 282 (Kara Para Aklama): Dolandırıcılıkla elde edilen kripto paraların izini kaybettirmek için “mixer” veya “tumbler” gibi karıştırıcı servislere gönderilmesi, farklı cüzdanlar arasında parçalanarak transfer edilmesi, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçunu oluşturur ve bu da ayrı bir cezayı gerektirir.
- TCK 243-244 (Bilişim Suçları): Eğer dolandırıcı, mağdurun cüzdanına veya borsa hesabına yetkisiz bir şekilde (phishing ile şifresini çalarak) girmişse, nitelikli dolandırıcılığın yanı sıra “Bilişim Sistemine Girme” ve “Sistemdeki Verileri Değiştirme/Erişilmez Kılma” suçlarından da ayrıca cezalandırılabilir.
Kripto Para Dolandırıcılığı Yöntemleri
Bilgi, en iyi savunmadır. Aşağıda en yaygın dolandırıcılık yöntemlerini detaylarıyla bulabilirsiniz:
1. Ponzi ve Piramit Şemaları (Saadet Zincirleri)
Klasik saadet zincirinin dijital versiyonudur. “Yatırım botu”, “arbitraj fırsatı” veya “yüksek getirili staking” gibi bahanelerle yatırımcılara gerçek dışı kârlar vaat edilir. İlk girenlerin parası, sisteme sonradan girenlerin parasıyla ödenir ve bir güven ortamı yaratılır. Ancak sisteme yeni para girişi yavaşladığı anda yapı çöker ve kurucular tüm parayla ortadan kaybolur.
2. Exit Scam (Borsa Vurgunu)
En büyük vurgunların yapıldığı yöntemdir. Dolandırıcılar, profesyonel görünümlü, düşük komisyonlu ve bol bonuslu sahte bir kripto para borsası kurar. Aylarca normal bir şekilde çalışarak ve agresif pazarlama yaparak güven kazanırlar. Yeterli miktarda yatırımcı ve sermaye toplandığında, bir gece “teknik bakım”, “siber saldırı” gibi sahte bir bahane ile siteyi kapatır ve tüm varlıklarla birlikte sırra kadem basarlar.
3. Phishing (Oltalama) ve Kötü Amaçlı Yazılımlar
En yaygın yöntemdir. Mağdura, kullandığı borsadan veya cüzdan sağlayıcısından geliyormuş gibi görünen sahte bir e-posta, SMS veya sosyal medya mesajı gönderilir. Mesajda genellikle “Hesabınız askıya alınmıştır, doğrulamak için tıklayın” gibi panik yaratıcı bir ifade yer alır. Link, gerçek sitenin birebir kopyası olan sahte bir siteye yönlendirir. Kullanıcı adı, şifre ve 2FA kodunu giren mağdurun tüm bilgileri çalınır. Bazen de indirilen bir program (sahte cüzdan aplikasyonu gibi) aracılığıyla bilgisayara “keylogger” veya “clipboard hijacker” gibi virüsler bulaştırılır.
4. Rug Pull (“Halının Çekilmesi”)
Merkeziyetsiz finans (DeFi) dünyasının vebasıdır. Geliştiriciler, “çığır açacak” bir proje ve token (altcoin) duyurusu yapar. Sosyal medyada büyük bir reklam kampanyası yürütülür, sahte topluluklar oluşturulur. Yatırımcılar, bu token’ı merkeziyetsiz borsalardan (DEX) satın aldıkça, projenin likidite havuzu (örneğin ETH/Token çifti) dolar. Proje popülerliğinin zirvesindeyken, geliştiriciler kendilerine ait olan ve projenin temelini oluşturan likiditeyi bir anda çekerler. Bu, token’ın değerinin sıfıra düşmesine neden olur ve yatırımcılar ellerindeki değersiz token’larla kalakalır.
5. SIM Swap (SIM Değişikliği) Dolandırıcılığı
Son derece tehlikeli ve organize bir yöntemdir. Dolandırıcılar, GSM operatöründeki bir işbirlikçileri aracılığıyla veya sahte belgelerle, mağdurun telefon numarasını kendi edindikleri yeni bir SIM karta kopyalarlar. Bu sayede, mağdurun telefon hattı dolandırıcının eline geçer. Bunun sonucunda, borsalara giriş için kullanılan SMS tabanlı İki Faktörlü Kimlik Doğrulama (2FA) kodları dolandırıcının telefonuna gelir ve hesaplar kolayca ele geçirilir.
Mağdurlar İçin Adım Adım Hukuki Mücadele
Dolandırıldığınızı anladığınızda zaman aleyhinize işler. Hızlı, planlı ve doğru adımlar atmak, davanın selameti için hayati önemdedir.
Adım 1: Delil Tespiti ve Güvence Altına Alma
Savcılığa gitmeden önce elinizdeki tüm dijital kanıtları eksiksiz bir şekilde toplamalı ve yedeklemelisiniz. Bu deliller davanızın temelini oluşturacaktır. Toplamanız gerekenler:
- Tüm Ekran Görüntüleri: Sizi dolandıran web sitesi, mobil uygulama, Telegram/WhatsApp/sosyal medya yazışmaları, sahte vaatler içeren reklamlar, şüpheli e-postalar.
- Blokzincir Kayıtları: Yaptığınız her transferin Transaction ID (TXID / Hash) kodunu ve parayı gönderdiğiniz dolandırıcının cüzdan adresini bir metin dosyasına kopyalayın.
- Banka Dekontları: Eğer kripto para almak için bir borsaya Türk Lirası gönderdiyseniz, bu transferlere ait banka dekontları.
- Kimlik Bilgileri: Dolandırıcının kullandığı (muhtemelen sahte) isim, telefon numarası, e-posta adresi gibi her türlü bilgi.
Adım 2: Etkili Bir Şikayet Dilekçesi Hazırlayarak Savcılığa Başvurma
Topladığınız delillerle birlikte, ikamet ettiğiniz yerdeki Cumhuriyet Başsavcılığı’na, Siber Suçlarla Mücadele Bürosu’na sunulmak üzere bir şikayet dilekçesi vermelisiniz. Etkili bir dilekçede şunlar bulunmalıdır:
- Kimlik Bilgileriniz: Adınız, soyadınız, T.C. kimlik numaranız ve adresiniz.
- Olayın Kronolojik Anlatımı: Dolandırıcılarla ne zaman, nerede ve nasıl tanıştığınızdan başlayarak, parayı ne zaman ve nasıl gönderdiğinize, dolandırıldığınızı ne zaman anladığınıza kadar tüm süreci detaylıca ve tarih vererek anlatın.
- Dolandırıcılık Yönteminin Açıklanması: Size hangi vaatlerde bulunulduğunu, hangi hileli davranışlarla ikna edildiğinizi net bir şekilde açıklayın.
- Delillerin Sunulması: Topladığınız tüm delilleri (ekran görüntüleri, TXID’ler, cüzdan adresleri) bir CD’ye veya USB belleğe kaydederek ve çıktısını alarak dilekçenize ekleyin.
- Talepleriniz: Failin tespit edilerek cezalandırılmasını, şüpheli cüzdan adreslerine ve ilgili banka hesaplarına bloke konulmasını ve zararınızın giderilmesini talep edin.
Adım 3: Sürecin Aktif Takibi ve Hukuki Destek
Şikayette bulunduktan sonra size bir soruşturma numarası verilecektir. Bu numara ile dosyanızın durumunu UYAP Vatandaş Portalı üzerinden veya dosyanın bulunduğu adliyeden takip edebilirsiniz. Ancak bu süreç teknik bilgi gerektirir. Soruşturma savcısı, blokzincir analizi için Siber Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı’na (SİBER) yazı yazar, şüpheli cüzdanların ulaştığı borsalardan kimlik bilgisi (KYC) talep eder, MASAK’tan rapor isteyebilir. Bu yazışmaların takibi, eksiklerin giderilmesi ve sürecin hızlandırılması için bir avukatın rolü paha biçilmezdir.
Kripto para dolandırıcılığının en belirgin ve soruşturmayı en çok zorlaştıran özelliklerinden biri, coğrafi sınır tanımamasıdır. Faillerin genellikle başka bir ülkeden hareket etmesi, çalıntı varlıkları yabancı borsalara veya merkeziyetsiz platformlara aktarması ve anonimlik sağlayan teknolojileri kullanması, bu suçu tipik bir uluslararası kripto para dolandırıcılığı vakasına dönüştürür. Bu durum, Türk yargı makamlarının yetki ve delil toplama süreçlerini karmaşıklaştırır. Şüphelilerin tespiti ve varlıkların takibi için yabancı ülkelerle adli yardımlaşma (istinabe) ve uluslararası borsalarla hukuki yazışmalar yapılması gerekebilir ki bu da soruşturma sürecini uzatan ve özel bir uzmanlık gerektiren bir faktördür.
Dolandırılmamak İçin Önleyici Tedbirler
En iyi hukuki mücadele, hiç başlamak zorunda kalmayacağınız mücadeledir. Varlıklarınızı korumak için şu önlemleri alın:
- “Too Good to Be True” (Gerçek Olamayacak Kadar İyi): Size sabit, yüksek ve garantili kâr vaat eden her projeden veya kişiden koşarak uzaklaşın. Finansta garanti getiri yoktur.
- Donanım Cüzdanı (Soğuk Cüzdan) Kullanın: Büyük miktarda kripto paranız varsa, bunları borsaların sıcak cüzdanlarında değil, Ledger veya Trezor gibi donanım cüzdanlarında saklayın.
- Kurtarma Kelimelerinizi (Seed Phrase) Korumayın: 12 veya 24 kelimelik kurtarma ifadeniz, tüm varlıklarınızın anahtarıdır. Bu kelimeleri ASLA bilgisayarınızda bir metin dosyasında, e-postanızda veya bulut depolama servislerinde saklamayın. Fiziksel olarak bir kağıda yazın ve güvenli bir yerde muhafaza edin. ASLA kimseyle paylaşmayın.
- Güçlü ve Benzersiz Şifreler Kullanın: Her borsa için farklı ve karmaşık bir şifre kullanın.
- SMS Tabanlı 2FA’dan Kaçının: SIM Swap riskine karşı, SMS ile 2FA yerine Google Authenticator veya Authy gibi uygulama tabanlı 2FA yöntemlerini tercih edin.
- DYOR (Do Your Own Research – Kendi Araştırmanı Yap): Yatırım yapacağınız her projeyi, ekibini, teknolojisini ve topluluğunu detaylıca araştırın. Sadece bir “influencer” söyledi diye yatırım yapmayın.
Profesyonel Rehberliğin Önemi
Kripto para ve Bitcoin dolandırıcılığı, şüphesiz ki faillerin teknolojik bilgi ve anonimlik perdesi arkasına saklandığı, mağdurların ise hem finansal hem de manevi olarak büyük bir yıkım yaşadığı acımasız bir suçtur. Ancak bu dijital perde, hukukun uzun kolunun ulaşmasını engelleyemez. Blokzincir üzerindeki her işlemin kalıcı bir iz bırakması, uluslararası borsaların giderek artan yasal düzenlemelere tabi olması ve siber suçlarla mücadele birimlerinin yetkinliğinin artması, bu suçlarla mücadelenin imkansız olmadığını göstermektedir.
Bu mücadele; sabır, teknik bilgi, hukuki strateji ve ısrarlı bir takip gerektiren bir maratondur. Bir mağdurun bu karmaşık süreçte tek başına yolunu bulması neredeyse imkansızdır. Delillerin doğru yorumlanmasından, blokzincir analizinin savcılıktan talep edilmesine, uluslararası borsalarla hukuki dilde iletişim kurulmasından, davanın her aşamasının titizlikle takip edilmesine kadar her adım, özel bir uzmanlık gerektirir. Bu nedenle, hak kaybı yaşamamak, adaletin tecellisi için mümkün olan her yolu denemek ve bu zorlu süreçte yanınızda bilgili bir rehberin olmasını sağlamak adına, bilişim suçları ve ceza hukuku alanında tecrübeli bir avukatın profesyonel desteği kritik öneme sahiptir.
