Günümüzde teknolojinin gelişmesiyle birlikte artan dolandırıcılık vakaları, hem bireysel hem de toplumsal açıdan ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Dolandırıcılık suçu, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 157 ve 158. maddelerinde düzenlenen önemli bir suç kategorisidir. Bu suç türü, kişiler arasındaki güven ilişkilerini zedeleyerek toplumsal huzuru bozmakta ve ekonomik düzeni olumsuz etkilemektedir.
Dolandırıcılık Suçu Nedir?
Dolandırıcılık suçu, bir kimsenin hileli davranışlarla başkasını aldatarak, kendisine veya bir başkasına yarar sağlamak amacıyla mağduru zarara uğratmasıdır. Bu suç, kişilerin malvarlığına yönelik olarak işlenen ve aldatma yöntemlerine başvurularak gerçekleştirilen bir suç türüdür. Dolandırıcılık suçunun temel amacı, mağdurun iradesini hileli yöntemlerle etkileyerek haksız menfaat elde etmektir.
TCK 157. Madde: “Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlayan kişiye bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası verilir.”
Dolandırıcılık suçu ile korunmak istenen hukuki değer, kişilerin malvarlığının yanı sıra irade özgürlükleri ve hukuki ilişkilerdeki iyi niyet prensipleridir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nda düzenlenen bu suç, aldatma temeline dayanan bir suç olması nedeniyle diğer malvarlığı suçlarından ayrılmaktadır.
Dolandırıcılık Suçunun Unsurları
Dolandırıcılık suçunun oluşması için aşağıdaki üç temel unsurun bir arada bulunması gerekir. Bu unsurların eksikliği halinde dolandırıcılık suçu oluşmayacaktır:
1. Hileli Davranış (Hile Unsuru)
Failin, mağduru kandırmak amacıyla başvurduğu her türlü aldatıcı davranıştır. Hilenin belirli bir ağırlık ve yoğunluğa ulaşmış olması, yoğun ve ustaca olması gerekir. Hile kavramı, 765 sayılı eski TCK’da “hile ve desise” şeklinde ifade edilirken, 5237 sayılı yeni TCK’da sadece “hileli davranışlar” olarak düzenlenmiş ve desise kavramına yer verilmemiştir.
2. Aldatma (Hata ve Yanılgıya Düşürme)
Mağdurun hileli davranışlar neticesinde aldatılması ve gerçeği yanlış algılamasıdır. Mağdurun irade serbestisinin etkilenmesi ve özgürlüğünün ihlal edilmesi söz konusudur. Aldatma unsuru, mağdurun subjektif durumuna göre değerlendirilir ve mutlaka ekonomik bir zarar doğurmalıdır.
3. Zarar ve Yarar İlişkisi (Nedensellik Bağı)
Mağdurun malvarlığında bir azalma meydana gelmesi karşısında, failin veya üçüncü bir kişinin yarar elde etmesi gerekir. Zarar ile yarar arasında doğrudan bir nedensellik bağının bulunması şarttır. Zarar nesnel ölçüler göz önünde bulundurularak belirlenecek ekonomik bir zarar olmalıdır.
Basit Dolandırıcılık Suçunun Cezası (TCK 157)
Basit dolandırıcılık suçu, günlük hayatta en sık karşılaşılan dolandırıcılık türüdür. Bu suç için öngörülen cezalar aşağıdaki tabloda detaylandırılmıştır:
| Suç Türü | Hapis Cezası | Adli Para Cezası | Yetkili Mahkeme |
|---|---|---|---|
| Basit Dolandırıcılık (TCK 157) | 1 yıldan 5 yıla kadar | 5.000 güne kadar | Asliye Ceza Mahkemesi |
| Nitelikli Dolandırıcılık (TCK 158) | 3 yıldan 10 yıla kadar | 5.000 güne kadar | Ağır Ceza Mahkemesi |
Nitelikli Dolandırıcılık Suçu (TCK 158)
Nitelikli dolandırıcılık, basit dolandırıcılığın daha ağır şekilleri olup daha ağır cezai yaptırımlara tabi tutulur. 24 Kasım 2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle, cezanın alt-üst sınırı arttırılarak 2-7 yıl yerine 3-10 yıla çıkarılmıştır.
TCK 158/1 Maddesinde Sayılan Nitelikli Haller:
- a) Dini inanç ve duyguların istismar edilmesi: Din toplumsal yaşamda önemli bir yere sahip olduğundan, bu alanın istismarı daha ağır cezayı gerektirir.
- b) Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanılması: Mağdurun savunmasız durumda olması nitelikli hal oluşturur.
- c) Algılama yeteneğinin zayıflamasından yararlanılması: Yaşlılık, hastalık veya başka nedenlerle algı yetisi zayıflamış kişilerin kandırılması.
- d) Kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması: Devlet otoritesinin istismar edilmesi durumu.
- e) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması: Teknolojik araçlarla işlenen dolandırıcılık.
- f) Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanılması: Medya araçları kullanılarak geniş kitlelerin kandırılması.
Önemli Not: TCK 158/e, f, j, k, l bentlerinde belirtilen hallerde hapis cezasının alt sınırı 4 yıldan az olamaz ve adli para cezası suçtan elde edilen yararın 2 katından az olamaz.
Dolandırıcılık Suçu Şikayete Tabi mi?
Dolandırıcılık suçu şikayete tabi değildir. Bu nedenle, suçun işlendiği öğrenildiğinde, Cumhuriyet Savcılığı tarafından resen (kendiliğinden) soruşturma başlatılır. Mağdur şikayetini geri alsa bile yargılama devam eder. Bu durum, dolandırıcılık suçunun kamusal nitelik taşımasından kaynaklanmaktadır.
İstisna Durumlar (TCK 167/2):
Dolandırıcılık suçu, aşağıdaki durumlarda şikayete tabidir ve verilecek ceza yarı oranında indirilir:
- Haklarında ayrılık kararı verilmiş eşlerden birine karşı işlenmesi
- Aynı konutta yaşamayan kardeşlerden birine karşı işlenmesi
- Aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen veya ikinci dereceden kayın hısımlarından birine karşı işlenmesi
Dolandırıcılık Suçu Uzlaşmaya Tabi mi?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu‘nun 253. maddesi uyarınca uzlaşma hükümleri şu şekilde uygulanır:
| Suç Türü | Uzlaşma Durumu | Sonuç |
|---|---|---|
| Basit Dolandırıcılık (TCK 157) | Uzlaşmaya TABİDİR | Uzlaşma sağlanırsa dava düşer |
| Nitelikli Dolandırıcılık (TCK 158) | Uzlaşmaya TABİ DEĞİLDİR | Mağdur anlaşsa bile dava devam eder |
Dolandırıcılık Suçu Zamanaşımı Süresi
Dava zamanaşımı süreleri, suçun ağırlığına göre farklılık göstermektedir:
- Basit dolandırıcılık suçu (TCK 157): Dava zamanaşımı süresi 8 yıldır (TCK m.66/1-e)
- Nitelikli dolandırıcılık suçu (TCK 158): Dava zamanaşımı süresi 15 yıldır (TCK m.66/1-d, 66/3)
- Alacak tahsili amacıyla dolandırıcılık (TCK 159): Dava zamanaşımı süresi 5 yıldır
Bu süreler içinde dava açılmadığı takdirde, zamanaşımı nedeniyle dava düşer. Zamanaşımı süreleri, suçun işlendiği tarihten itibaren başlar.
Dolandırıcılık Suçunda Etkin Pişmanlık
Dolandırıcılık suçunda etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir. TCK’nın 168. maddesi uyarınca, sanık pişmanlık göstererek mağdura neden olduğu zararı tamamen karşılarsa, TCK 157 veya TCK 158 maddelerinde öngörülen cezai yaptırımların üçte ikisine kadar ceza indirimi alabilir. Etkin pişmanlık için zararın tamamen giderilmesi şarttır.
Yargıtay Kararlarında Dolandırıcılık Suçu (TCK m. 157-158)
Dolandırıcılık, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına bir yarar sağlamaktır. Yargıtay, bu suçu malvarlığına karşı işlenen diğer suçlardan ayıran en temel özelliğin, mağdurun malını kendi rızasıyla ancak bir aldatma (hile) sonucu faile teslim etmesi olduğunu vurgular. Bu suçun bir diğer özelliği de, hapis cezasının yanı sıra mutlaka adlî para cezasına da hükmedilmesidir.
1. “Zincirleme Suç” Hükümlerinin Uygulanması
Bir dolandırıcılık eylemi, bazen tek bir hareketle değil, bir dizi aldatıcı davranışla işlenir. Yargıtay, bu gibi durumlarda “zincirleme suç” hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirtir.
Yüksek Mahkeme’ye göre, failin aynı suç işleme kararı altında, aynı mağdura karşı, farklı zamanlarda veya farklı eylemlerle birden fazla kez haksız menfaat temin etmesi durumunda, faile tek bir suçtan ceza verilir ancak bu ceza kanunda öngörülen oranda artırılır (TCK m. 43).
- Örnek 1: Bir nakliyeci gibi davranarak mağdurun güvenini kazanan, ardından hileyle önce cep telefonunu, sonra da parasını alan failin eylemi tek bir dolandırıcılık suçunun farklı aşamaları olarak kabul edilir ve ceza artırılır.
- Örnek 2: İnternet üzerinden yürütülen bir aldatmaca ile aynı kişiden farklı tarihlerde defalarca para alınması da zincirleme suç olarak değerlendirilir.
2. Basit ve Nitelikli Dolandırıcılık Ayrımı
Kanun, dolandırıcılığın bazı hallerini daha tehlikeli görerek cezasını ağırlaştırmıştır (nitelikli dolandırıcılık, TCK m. 158). Ancak bu nitelikli hallerin uygulanması için Yargıtay‘ın aradığı katı şartlar vardır.
Örneğin, “kamu görevlileriyle ilişkisi olduğundan bahisle” işlenen nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşması için, failin soyut bir şekilde “Jandarmayı ayarlarım” demesi yeterli değildir. Yargıtay, failin belli bir kamu görevlisinin ismini vererek veya yanında hatırı sayıldığını, rüşvetle işini çözeceğini iddia ederek mağduru aldatması gerektiğini belirtir. Soyut ve genel ifadeler, eylemin basit dolandırıcılık olarak kalmasına neden olur.
3. Dolandırıcılık ve Diğer Suçlarla İlişkisi: Sahtecilik Örneği
Dolandırıcılık suçu, amacına ulaşmak için genellikle başka suçların da işlenmesini gerektirebilir. En sık karşılaşılan durumlardan biri “özel belgede sahtecilik” suçudur.
Yargıtay, bu iki suçun bir arada olduğu durumlarda önemli bir ayrıma gider. Eğer bir borç senedindeki imza, borçlunun önceden verdiği bir rıza veya izinle onun yerine atılmışsa, burada “sahtecilik” suçu oluşmaz. Ancak bu durum, dolandırıcılık suçunun oluşmadığı anlamına gelmez. İmzanın rızayla atılmış olmasına rağmen, senedin düzenlenme amacı veya içeriği mağduru aldatmaya yönelik ise, eylem dolandırıcılık suçu açısından ayrıca değerlendirilir ve fail bu suçtan cezalandırılabilir.
Dolandırıcılık Suçu Şikayet Dilekçesi Örneği
Dolandırıcılık mağdurlarının hukuki süreçte kullanabilecekleri dilekçe örneği aşağıda yer almaktadır:
CUMHURIYET SAVCILIĞINA
SUÇ DUYURUSU
ŞİKAYETÇİ:
Adı Soyadı: [Şikayetçinin Adı Soyadı]
T.C. Kimlik No: [11 haneli kimlik numarası]
Doğum Tarihi: [Gün/Ay/Yıl]
Adresi: [Tam adres bilgisi]
Telefon: [İletişim numarası]
ŞÜPHELİ:
Adı Soyadı: [Biliniyorsa şüphelinin adı soyadı]
T.C. Kimlik No: [Biliniyorsa]
Adresi: [Biliniyorsa]
Telefon: [Biliniyorsa]
OLAY ÖZETİ:
[Tarih] tarihinde şüpheli tarafından [olay anlatımı: nasıl kandırıldığınız, ne kadar zarar gördüğünüz, hangi hileli yöntemlerin kullanıldığı detaylı şekilde açıklanmalı]. Bu eylem sonucunda [miktar] TL maddi zarara uğradım.
SUÇ VASFИ:
Yukarıda açıklanan eylemler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 157. maddesinde düzenlenen “Dolandırıcılık” suçunu oluşturmaktadır.
DELİLLER:
1. Şüpheli ile yapılan telefon görüşmelerinin ses kayıtları
2. WhatsApp mesaj ekran görüntüleri
3. Banka hesap ekstreleri
4. Sözleşme/anlaşma belgeleri (varsa)
5. Tanık beyanları (varsa)
TALEBİM:
Şüpheli hakkında TCK 157. maddesi kapsamında gerekli soruşturmanın yapılarak, kamu davası açılmasını saygılarımla talep ederim. [Tarih]
[İmza]
[Adı Soyadı]
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Dolandırıcılar ne kadar ceza alır?
Basit dolandırıcılık için 1-5 yıl hapis, nitelikli dolandırıcılık için 3-10 yıl hapis cezası verilir. Ayrıca 5.000 güne kadar adli para cezası uygulanır. Özel hallerde ceza alt sınırı 4 yıla çıkar.
2. Dolandırıcılıktan 3 yıl ceza alan ne kadar yatar?
3 yıl hapis cezası alan sanık, ilk kez suç işliyorsa ve diğer şartları sağlıyorsa ceza erteleme kararı alabilir. Aksi halde cezasını infaz kurumunda çeker. Denetimli serbestlik uygulanabilir.
3. Basit dolandırıcılık suçunun cezası nedir?
TCK 157’ye göre basit dolandırıcılık suçunun cezası 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. Her iki ceza türü de birlikte uygulanır.
4. Dolandırıcılık suçu kaç TL’den başlar?
Dolandırıcılık suçu için belirli bir asgari miktar yoktur. 1 TL bile dolandırılsa suç oluşur. Miktar sadece ceza miktarını etkiler, suçun oluşumunu etkilemez.
5. Dolandırıcılıkta tutuklama olur mu?
Dolandırıcılık suçu için tutukluluk süresi 1 yıldır. Zorunlu hallerde 6 ay daha uzatılabilir. Tutuklama kararı, kaçma şüphesi veya delil karartma riski varsa verilebilir.
6. 1 gün adli para cezası ne kadardır?
1 gün adli para cezası 2025 yılı itibariyle 100 TL’dir. Bu miktar her yıl revalorizasyon katsayısı ile güncellenir. 5.000 gün maksimum 500.000 TL eder.
7. Dolandırıcılıktan açılan dava ne kadar sürer?
Dolandırıcılık davalarının süresi dosyanın karmaşıklığına göre değişir. Basit olaylarda 6-12 ay, karmaşık dosyalarda 1-3 yıl sürebilir. Yargıtay süreci dahil edilirse daha uzun sürer.
8. Dolandırıcıya tazminat davası açılır mı?
Evet, dolandırıcılık mağduru ceza davasına katılabilir veya ayrı bir hukuk davası açarak tazminat talep edebilir. Maddi ve manevi tazminat istenebilir.
9. Dolandırıcılıkta uzlaşma nasıl sağlanır?
Sadece basit dolandırıcılık (TCK 157) uzlaşmaya tabidir. Savcılık aracılığıyla uzlaşma görüşmeleri yapılır. Taraflar anlaşırsa dava düşer.
10. Dolandırıcılık suçu para cezasına döner mi?
Belirli şartlar altında hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. Bu durum mahkeme takdirindedir ve TCK 50. maddesi şartlarına bağlıdır.
11. Dolandırıcılıkta etkin pişmanlık var mı?
Evet, TCK 168. maddesi uyarınca zararın tamamen giderilmesi halinde cezada üçte ikiye kadar indirim uygulanır. Soruşturma veya kovuşturma aşamasında uygulanabilir.
12. Dolandırıcılığa hangi mahkeme bakar?
Basit dolandırıcılık Asliye Ceza Mahkemesi’nde, nitelikli dolandırıcılık Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülür. Bazı özel durumlar özel yetkili mahkemelerde yargılanır.
13. Dolandırılan kişi parasını nasıl alır?
Mağdur ceza davasına katılarak veya ayrı hukuk davası açarak tazminat talep edebilir. Sanığın malvarlığına haciz konulabilir. İcra takibi de yapılabilir.
14. Telefonla dolandırıcılığın cezası nedir?
Telefon dolandırıcılığı genellikle bilişim sistemleri kullanılarak işlenirse nitelikli dolandırıcılık (TCK 158) kapsamında 3-10 yıl ceza alabilir. Basit dolandırıcılıksa 1-5 yıl ceza verilir.
15. Dolandırıcılık suçu neye göre belirlenir?
Dolandırıcılık suçu hileli davranış, aldatma ve zarar-yarar ilişkisi unsurlarına göre belirlenir. Suçun nitelikli halleri ise TCK 158’de sayılan özel durumlara göre tespit edilir.
Dolandırıcılık Suçundan Korunma Yolları
Dolandırıcılık vakalarından korunmak için alınabilecek önlemler şunlardır:
Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar:
- Tanımadığınız kişilerden gelen telefon ve mesajlara ihtiyatla yaklaşın
- Kişisel ve finansal bilgilerinizi kesinlikle paylaşmayın
- Online alışverişlerde güvenilir ve lisanslı siteleri tercih edin
- Çok avantajlı görünen tekliflere şüpheyle yaklaşın
- Acil para transferi talepleri konusunda dikkatli olun
- Banka ve kredi kartı bilgilerinizi telefonda vermeyin
- Şüpheli durumları derhal yetkili makamlara bildirin
Dolandırıcılığa Uğradığınızda Yapılması Gerekenler
Dolandırıcılık mağduru olduğunuzu fark ettiğinizde ivedilikle şu adımları izlemelisiniz:
- Derhal polise başvurun ve suç duyurusunda bulunun. Zaman kaybetmeyin.
- Tüm delilleri saklayın (mesajlar, ses kayıtları, e-postalar, belgeler, fotoğraflar)
- Banka hesaplarınızı kontrol edin ve şüpheli işlemler varsa derhal bankayı bilgilendirin
- Kredi kartlarınızı iptal ettirin ve yeni kart talebinde bulunun
- Uzman bir avukattan profesyonel hukuki destek alın
- Tanık varsa iletişim bilgilerini alın ve ifade vermelerini sağlayın
- Zarar tespiti yapın ve belgeleyin
Dolandırıcılık Suçu ile İlgili Özel Durumlar
Alacak Tahsili Amacıyla Dolandırıcılık (TCK 159)
TCK’nın 159. maddesi uyarınca, dolandırıcılığın bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmesi halinde, şikayet üzerine 6 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Bu durum daha hafif cezayı gerektiren özel bir düzenlemedir.
Zincirleme Dolandırıcılık
Aynı suç işleme kararıyla birden fazla kez dolandırıcılık suçu işleyen fail hakkında TCK 43. maddesi uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanır. Bu durumda temel ceza yarı oranında artırılır.
Örgütlü Dolandırıcılık
TCK 158/3 maddesi uyarınca, dolandırıcılık suçlarının üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde verilecek ceza bir kat artırılır.
Bilişim Sistemleri Kullanılarak İşlenen Dolandırıcılık
Günümüzde en yaygın dolandırıcılık türlerinden biri olan bilişim sistemleri kullanılarak işlenen dolandırıcılık, TCK 158/1-f maddesi kapsamında nitelikli dolandırıcılık sayılır. Bu suç türü için hapis cezasının alt sınırı 4 yıldır ve adli para cezası suçtan elde edilen menfaatin 2 katından az olamaz.
Bilişim Dolandırıcılığının Yaygın Türleri:
- Phishing (oltalama) saldırıları
- Sahte e-ticaret siteleri
- Sosyal medya dolandırıcılığı
- SMS ve e-posta dolandırıcılığı
- Kripto para dolandırıcılığı
- Online yatırım dolandırıcılığı
Uluslararası Dolandırıcılık Suçları
Dolandırıcılık suçu uluslararası boyut kazandığında, suçluların iadesi ve hukuki yardımlaşma konuları gündeme gelir. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar çerçevesinde işbirliği yapılır. Bu tür davalarda Adalet Bakanlığı ve MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu) koordinasyonu önem kazanır.
Dolandırıcılık Suçu ve Tazminat Hukuku
Dolandırıcılık mağdurları, ceza davasının yanı sıra hukuk mahkemesinde de tazminat davası açabilirler. Bu durumda hem maddi hem de manevi tazminat talep edilebilir. Manevi tazminat miktarı, mağdurun yaşadığı üzüntü, acı ve sosyal çevresindeki saygınlığının zedelenmesi gibi faktörlere göre belirlenir.
Tazminat Davası Açma Süresi:
Tazminat davası için Borçlar Kanunu’nun 72. maddesi uyarınca 2 yıllık hak düşürücü süre vardır. Bu süre, zarar ve zarar verenin öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Dolandırıcılık Suçu ve Sigorta Hukuku
Sigorta sektöründe işlenen dolandırıcılık suçları özel önem taşır. Sigorta bedeli almak maksadıyla işlenen dolandırıcılık, TCK 158/1-l maddesi kapsamında nitelikli dolandırıcılık sayılır ve ağır cezalar öngörülmüştür.
Sonuç
Dolandırıcılık suçu, teknolojinin gelişmesiyle birlikte sürekli evrim geçiren ve toplumsal güveni sarsan ciddi bir suç türüdür. TCK 157 ve 158. maddelerde düzenlenen bu suç için öngörülen cezalar, suçun niteliğine ve işlenme şekline göre geniş bir yelpazede değişiklik göstermektedir.
Mağdurların haklarını etkin şekilde koruyabilmek için hem ceza hukuku hem de hukuk hukuku mekanizmalarının birlikte kullanılması gerekmektedir. Dolandırıcılık vakalarında erken müdahale ve profesyonel hukuki destek, mağdurların zararlarının tazmin edilebilmesi açısından kritik önem taşımaktadır.
Toplumsal bilinçlenme ve dijital okuryazarlığın artırılması, dolandırıcılık suçlarıyla mücadelede en etkili yöntemlerden biridir. Bireysel tedbirlerin yanı sıra kurumsal işbirliği ve teknolojik altyapının güçlendirilmesi de bu mücadelenin vazgeçilmez unsurlarıdır.
Feragatname
Bu makale genel bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Her somut olay kendi özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Dolandırıcılık suçu ile karşılaştığınızda uzman bir avukattan hukuki destek almanız önemlidir.
