Dijitalleşmenin yaşamın her anına entegre olduğu günümüz dünyasında, suç tipleri de bu teknolojik dönüşüme paralel olarak evrilmektedir. İnternet, sosyal medya platformları ve diğer bilişim sistemleri üzerinden işlenen suçlar arasında en yaygın ve yıkıcı olanlardan biri, “bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılık suçu”dur. Bu suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 158. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde özel olarak düzenlenmiştir.
Bu hukuki analizde, kamuoyunda genellikle “internet dolandırıcılığı” olarak bilinen bu nitelikli suçun yasal çerçevesini, suçun oluşması için aranan şartları, fail için öngörülen yaptırımları, etkin pişmanlık gibi ceza indirim mekanizmalarını ve konuya ilişkin Yargıtay‘ın güncel yaklaşımlarını kapsamlı bir şekilde ele alacağız.
Profesyonel Hukuki Destek Uyarısı
Bilişim yoluyla dolandırıcılık suçları, karmaşık teknik delillerin analizini ve özel hukuki bilgi birikimini gerektirir. Bu tür bir suçun mağduru olmanız veya böyle bir suçlama ile karşı karşıya kalmanız durumunda, haklarınızı eksiksiz bir şekilde savunabilmek ve adil bir yargılanma süreci geçirebilmek için bilişim ve ceza hukuku alanında uzman bir avukattan yardım almanız büyük önem arz etmektedir.
Suçun Kanuni Dayanağı ve Temel Unsurları
TCK m.158/1-f’yi anlayabilmek için, öncelikle TCK m.157’de tanımlanan basit dolandırıcılık suçunun temelini bilmek gerekir. Basit dolandırıcılık, bir kişiyi hileli davranışlarla aldatarak, onun zararına olacak şekilde kendine veya başkasına haksız bir menfaat temin etmektir. TCK m.158 ise, bu eylemin belirli araçlar veya yöntemlerle işlenmesi halinde cezasını ağırlaştıran nitelikli halleri düzenler.
TCK Madde 158/1-f (İlgili Bent)
Dolandırıcılık suçunun; (…) f) Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle, (…) işlenmesi halinde, cezası ağırlaştırılmıştır.
Kanun Gerekçesindeki Vurgu
Madde gerekçesinde, bilişim sistemlerinin veya banka gibi güven kurumlarının araç olarak kullanılmasının, failin mağduru aldatmasını kolaylaştırdığı, geniş kitlelere hızlıca ulaşma imkanı verdiği ve mağdurun kontrol imkanını azalttığı için eylemin daha ağır bir yaptırımı gerektirdiği belirtilmiştir.
Bu suçun oluşması için aranan temel unsurlar şunlardır:
- Hile: Mağdurun iradesini yanıltacak nitelikte, ustaca sergilenen aldatıcı hareketlerdir. Basit bir yalan beyan genellikle yeterli görülmez.
- Aldatma: Mağdurun, failin hileli davranışları neticesinde hataya düşürülmesidir.
- Zarar ve Yarar: Bu aldatma sonucunda mağdur veya bir başkası aleyhine ekonomik bir zarar oluşmalı, fail veya bir başkası lehine ise haksız bir yarar sağlanmalıdır.
- Bilişim Sistemi veya Banka/Kredi Kurumunun Araç Olarak Kullanılması: Suçun nitelikli halini oluşturan en önemli unsurdur. Fail, hileli davranışlarını bu sistemler üzerinden gerçekleştirmelidir.
Uygulamada Bilişim Yoluyla Nitelikli Dolandırıcılık Örnekleri
Yargıtay kararlarında bu suç tipine giren birçok eylem örneği bulunmaktadır:
- Sahte İnternet İlanları: Sahibinden.com, Trendyol, Hepsiburada gibi bilinen platformlarda veya özel olarak açılmış sahte sitelerde, gerçekte var olmayan bir ürünü (araç, telefon, evcil hayvan vb.) satma vaadiyle ilan verip kapora veya satış bedeli alarak ürünü göndermemek.
- Sosyal Medya Dolandırıcılığı: Instagram, Facebook gibi platformlarda sahte profillerle veya ele geçirilmiş hesaplarla “yatırım tavsiyesi”, “çekiliş kazandınız”, “size özel kredi” gibi vaatlerle kişilerden para talep etmek.
- Oltalama (Phishing): Sahte banka, e-devlet veya kargo sitesi linkleri göndererek mağdurların kişisel bilgilerini, banka hesap şifrelerini veya kart bilgilerini ele geçirip kullanmak.
- Banka/Kredi Kurumlarını Araç Olarak Kullanma: Sahte belgelerle bankadan kredi çekmek veya mağdurun bankaya duyduğu güveni kullanarak telefonla kendini banka görevlisi gibi tanıtıp işlem yaptırmak.
Yargıtay’a göre, failin mağdurla ilk iletişimini internet üzerinden kurması ve aldatma sürecini bu platform üzerinden yürütmesi, sonrasında iletişimin telefonla veya başka yollarla devam etse dahi suçun nitelikli halini oluşturur. Ancak, bilişim sistemi sadece tanışma aracı olup, aldatma ve menfaat temini tamamen yüz yüze gerçekleşmişse, eylem basit dolandırıcılık olarak değerlendirilebilir.
Suçun Yaptırımları ve Ceza İndirimleri
| Yaptırım / Kurum | Açıklama |
|---|---|
| Ceza Miktarı (TCK m.158/1-f) | 4 yıldan 10 yıla kadar hapis ve suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olmamak üzere 5000 güne kadar adli para cezası. |
| Etkin Pişmanlık (TCK m.168) | Mağdurun zararı, soruşturma aşamasında giderilirse cezanın 2/3’üne kadarı; kovuşturma aşamasında hükümden önce giderilirse 1/2’sine kadarı indirilir. |
| Adli Para Cezasına Çevirme / Erteleme / HAGB | Cezanın alt sınırının yüksek olması (4 yıl) nedeniyle, bu kurumların uygulanması kural olarak mümkün değildir. Ayrıca, HAGB kurumu 1 Ağustos 2024 sonrası işlenen suçlar için AYM kararıyla kaldırılmıştır. |
Yargılama Süreci ve İspat
- Şikayet ve Zamanaşımı: Suç, şikayete tabi değildir. Savcılık re’sen soruşturma başlatır. Dava zamanaşımı süresi 15 yıldır.
- Uzlaştırma: Nitelikli dolandırıcılık suçları uzlaştırma kapsamında değildir.
- Görevli Mahkeme: Davalara bakmakla görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir.
- İspat Araçları: Soruşturmalarda IP adresi kayıtları, banka ve para transferi bilgileri, telefon HTS kayıtları, mesajlaşma ve e-posta içerikleri, web sitesi verileri ve şüphelilerin dijital materyalleri üzerinde yapılacak incelemeler temel delilleri oluşturur. Yargıtay, özellikle failin tespiti için IP adresi araştırması yapılmamasını eksik inceleme olarak kabul etmektedir.
Bilişim Suçlarında Uzman Avukat Desteğinin Rolü
Bilişim yoluyla işlenen dolandırıcılık davaları, dijital delillerin doğru toplanması, usulüne uygun analiz edilmesi ve mahkemeye sunulması gibi teknik bilgi gerektiren süreçleri içerir. Mağdur veya şüpheli konumundaysanız, haklarınızı en etkili şekilde savunmak, delillerin hukuka uygunluğunu denetlemek ve karmaşık hukuki süreçte doğru adımları atmak için bu alanda uzmanlaşmış bir ceza avukatından destek almanız büyük önem taşır.
Sonuç
Bilişim sistemleri ve internet üzerinden işlenen nitelikli dolandırıcılık suçu, teknolojinin sunduğu anonimlik ve geniş kitlelere ulaşım imkanını kötüye kullanan failler tarafından sıklıkla işlenmektedir. Kanun koyucu, bu suçun toplumdaki güveni sarsan niteliği nedeniyle ağır yaptırımlar öngörmüştür. Bu tür bir suçun mağduru olan bireylerin vakit kaybetmeden suç duyurusunda bulunması, şüpheli konumundaki kişilerin ise savunma haklarını eksiksiz kullanmaları, adaletin tecellisi ve hak kayıplarının önlenmesi için zorunludur.
Feragatname (Disclaimer): Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay kendi özel koşullarına göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle, spesifik bir hukuki sorunla karşılaştığınızda mutlaka bir avukata danışmanız tavsiye edilir.
