Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları, toplum sağlığını ve kamu düzenini korumak amacıyla son derece ciddi yaptırımlara bağlanmıştır. Bu suçlar arasında, kamuoyunda “içicilik” olarak da bilinen kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak suçu (TCK 191), kendine özgü usul hükümleri, cezaları ve cezasızlık halleri ile özellikli bir yapıya sahiptir. Bu suç, uyuşturucu madde ticareti suçundan (TCK 188) kesin çizgilerle ayrılmakta ve kanun koyucu tarafından faile tedavi ve rehabilitasyon imkanı tanınan bir yaklaşımla ele alınmaktadır.
Temel Kavramlar ve Yasal Çerçeve
Uyuşturucu suçlarının hukuki değerlendirmesi, eylemin niteliğinin doğru tespit edilmesine bağlıdır. Bu noktada en önemli ayrım, eylemin kişisel kullanım amacıyla mı yoksa ticaret amacıyla mı gerçekleştirildiğidir.
Kişisel Kullanım Sınırı ve Ticaret Suçundan (TCK 188) Ayrımı
Kanunda uyuşturucu maddeler için gram bazında net bir “kişisel kullanım sınırı” belirtilmemiştir. Bu ayrım, her somut olayın kendi özellikleri içinde, Yargıtay tarafından geliştirilen kriterler doğrultusunda yapılır:
- Bulundurulan Maddenin Miktarı: Kişinin yıllık kişisel tüketim miktarını aşan miktarlar, ticaret şüphesini güçlendirir.
- Bulundurma Şekli: Maddenin satışa hazır, küçük, eşit gramajlı paketçikler halinde olması ticarete işaret eder.
- Bulundurulduğu Yer: Maddenin ev, işyeri gibi kolay ulaşılabilir yerler yerine, depo, arsa gibi zulalanmış mekanlarda bulunması ticaret şüphesi doğurur.
- Failin Davranışları: Failin maddeyi satmaya yönelik davranışları (müşteri arama, pazarlık yapma), yanında hassas terazi bulundurması gibi deliller belirleyicidir.
- Madde Çeşitliliği: Birçok farklı türde uyuşturucu maddenin bir arada bulundurulması, genellikle ticari amaçla hareket edildiğinin bir göstergesi olarak kabul edilir.
| Kriter | Uyuşturucu Kullanma (İçicilik – TCK 191) | Uyuşturucu Ticareti (TCK 188) |
|---|---|---|
| Amaç | Kişisel tüketim. | Satma, başkasına verme, sevk etme, depolama gibi menfaat elde etme amaçları. |
| Temel Ceza | 2 yıldan 5 yıla kadar hapis. | 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve adli para cezası. |
| Görevli Mahkeme | Asliye Ceza Mahkemesi | Ağır Ceza Mahkemesi |
Kullanmak İçin Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Bulundurma Suçu (TCK Madde 191)
Bu suç, uyuşturucuyla mücadelenin bireysel kullanıcı boyutunu düzenler ve temel amacı kişiyi cezalandırmaktan ziyade tedaviye ve topluma yeniden kazandırmaya yöneliktir.
TCK 191 Kanun Metni ve Gerekçesi
TCK Madde 191: “(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında … beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir…”
Maddenin gerekçesinde, uyuşturucu kullanan kişinin tedavi ve terapiye ihtiyaç duyan bir kişi olduğu, bu nedenle doğrudan cezalandırma yerine “kamu davasının açılmasının ertelenmesi” ve “denetimli serbestlik” gibi özel kurumların ihdas edildiği belirtilmiştir. Kanun koyucunun bu yaklaşıma rağmen, suçun tekrarı halinde cezai yaptırım öngördüğü de unutulmamalıdır.
Okul, Yurt, Kışla Gibi Yerlere Yakın Yerlerde İşlenmesi (TCK 191/10)
Kanun, suçun; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi toplu bulunulan yerlerin 200 metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesini bir ağırlatıcı neden olarak kabul etmiştir. Bu durumda verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Emsal Yargıtay Kararı: Yargıtay, bu nitelikli halin uygulanabilmesi için, suçun işlendiği yer ile belirtilen binalar arasındaki mesafenin kuşkuya yer vermeyecek şekilde, mutad yollar kullanılarak keşif yapılmak suretiyle net olarak belirlenmesi gerektiğini, tahmine dayalı veya kuşbakışı ölçümlerle ceza artırımı yapılamayacağını belirtmektedir.
İlgili Diğer Suçlar: Uyuşturucu Ticareti ve Kullanımı Kolaylaştırma
TCK 191’in doğru anlaşılabilmesi için, ilişkili olduğu diğer suç tiplerinin de bilinmesi gerekir.
Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti Suçu (TCK Madde 188)
Bu suç, uyuşturucu maddeyi satmak, satışa arz etmek, başkalarına vermek, sevk etmek, nakletmek, depolamak veya ticaret amacıyla satın almak gibi eylemleri kapsar. Cezası 10 yıldan az olmamak üzere hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezasıdır. Görüldüğü üzere, kullanma ve ticaret suçları arasındaki yaptırım farkı çok büyüktür ve bu nedenle eylemin doğru vasıflandırılması hayati önemdedir.
Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu (TCK Madde 190)
Bu suç, uyuşturucu kullanımına özendirme, kullanım için özel yer, donanım veya malzeme sağlama gibi eylemleri cezalandırır. Örneğin, bir evde uyuşturucu kullanılması için düzenli olarak ortam sağlayan kişi bu suçtan sorumlu tutulabilir. Cezası 5 yıldan 10 yıla kadar hapistir.
TCK 191 Kapsamında Özel Soruşturma ve Kovuşturma Usulü
İlk kez uyuşturucu kullanma suçu işleyen şüpheli hakkında standart ceza muhakemesi usulünden farklı, özel bir prosedür uygulanır.
Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (KDAE) Nedir?
Daha önce bu suçtan mahkum olmamış bir şüpheli hakkında, yeterli şüphe olmasına rağmen Cumhuriyet Savcısı tarafından derhal dava açılmaz. Bunun yerine, 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine (KDAE) karar verilir. Bu, şüphelinin 5 yıl boyunca denetim altında tutulacağı ve bu süreyi başarılı bir şekilde tamamlarsa hakkında hiç dava açılmamış gibi sonuç doğuracağı anlamına gelir. Bu karar adli sicile işlemez.
Denetimli Serbestlik ve Tedavi Süreci Nasıl İşler?
KDAE kararıyla birlikte, şüpheli hakkında en az 1 yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süreçte şüpheli, Denetimli Serbestlik Müdürlüğü’nün belirlediği programa uymakla yükümlüdür. Bu program genellikle periyodik imza atma, seminerlere katılma ve habersiz yapılan idrar/kan testlerini içerir. Gerekli görülmesi halinde tedaviye de karar verilebilir.
Erteleme Süresinin İhlali ve “Israr” Şartı
Erteleme süresi içinde denetim yükümlülüklerine aykırı davranılması, tekrar uyuşturucu kullanılması veya bu amaçla madde bulundurulması bir ihlal nedenidir. Ancak Yargıtay, dava açılabilmesi için “ısrar” şartını aramaktadır.
Yargıtay Kararı (Israr Şartı Hakkında): Yargıtay’a göre, şüphelinin denetimli serbestlik müdürlüğünün ilk çağrısına uymaması tek başına ısrar anlamına gelmez. Müdürlüğün, şüpheliye sonuçlarını ihtar ederek ikinci bir çağrı yapması ve şüphelinin bu ikinci çağrıya da mazeretsiz olarak uymaması halinde “ısrar” şartı gerçekleşir ve ancak o zaman kamu davası açılabilir.
Etkin Pişmanlık Kurumu ve Cezasızlık Hali (TCK Madde 192)
Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık, TCK’nın 192. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir ve ciddi ceza indirimleri, hatta cezasızlık sağlayabilir.
TCK 192 Kapsamında Etkin Pişmanlık Uygulaması
TCK 192/3’e göre; kullanmak için uyuşturucu madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, bu suç resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.
Eğer bu yardım, suç haber alındıktan sonra yapılırsa, cezada yardımın niteliğine göre 1/4’ten 1/2’ye kadar indirim yapılır.
Yargıtay Kararı (Etkin Pişmanlık): Sanığın, üzerinde uyuşturucu madde ile yakalandıktan sonra, soruşturma aşamasında samimi bir şekilde ve etkin bir biçimde işbirliği yaparak maddeyi temin ettiği satıcının kimlik ve adres bilgilerini verdiği ve bu bilgilerin satıcının yakalanmasını sağladığı durumlarda, sanık hakkında TCK 192 uyarınca ceza indirimi yapılması gerektiğine, aksi yöndeki kararların bozma sebebi olduğuna hükmetmiştir.
Hukuki Süreçte Kullanılacak Örnek Dilekçeler
Uyuşturucu Kullanma Suçu Savunma Dilekçesi Örneği (Esasa İlişkin)
[İLGİLİ ŞEHİR] ASLİYE CEZA MAHKEMESİ'NE DOSYA NO : [Dosya Numarası] SAVUNMA YAPAN SANIK : [Adınız Soyadınız], (TCKN: ...) MÜDAFİİ : Av. [Avukat Adı Soyadı] KONU : Esasa ilişkin savunmalarımızın sunulmasından ibarettir. AÇIKLAMALAR : 1- Müvekkil hakkında, TCK m. 191 uyarınca kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan kamu davası açılmış ise de, suçlamaları kabul etmiyoruz. 2- [Bu bölümde olaya ilişkin savunmalar yapılır. Örnek: "Müvekkilin üzerinde ele geçirilen madde miktarı son derece az olup, kişisel kullanım sınırları dahilindedir. Ticaret kastı kesinlikle yoktur.", "Müvekkil, olay günü bulunduğu ortamda başkasına ait olan maddeden habersizdir.", "Müvekkil, etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak amacıyla maddeyi temin ettiği kişiler hakkında kolluk kuvvetlerine samimi beyanlarda bulunmuştur."] 3- Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında da belirtildiği üzere, ticaret kastını gösteren (satışa hazırlama, hassas terazi, müşteri ile temas vb.) hiçbir somut delil dosyada mevcut değildir. Bu nedenle şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği, müvekkilin eyleminin ticaret suçunu oluşturmadığı açıktır. 4- [Varsa HAGB veya diğer lehe hükümlerin uygulanması talep edilir.] SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve re'sen gözetilecek nedenlerle, müvekkilin üzerine atılı suçun unsurları oluşmadığından ÖNCELİKLE BERAATİNE, mahkeme aksi kanaatte ise lehe olan tüm yasa hükümlerinin uygulanmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz. [Tarih] Sanık Müdafii Av. [Ad Soyad] [İmza]
Uyuşturucu Kullanma Suçu İstinaf Dilekçesi Örneği
[İLGİLİ ŞEHİR] BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ İLGİLİ CEZA DAİRESİ'NE Gönderilmek Üzere [İLGİLİ ŞEHİR] ASLİYE CEZA MAHKEMESİ'NE DOSYA NO : [Yerel Mahkeme Dosya Numarası] İSTİNAF EDEN SANIK : [Adınız Soyadınız], (TCKN: ...) MÜDAFİİ : Av. [Avukat Adı Soyadı] KONU : [İlgili Şehir] Asliye Ceza Mahkemesi'nin [Tarih] tarihli ve [Esas/Karar No] sayılı mahkumiyet kararının kaldırılarak, müvekkilin beraatine, bu mümkün değilse lehe hükümlerin uygulanmasına karar verilmesi talepli istinaf dilekçemizdir. İSTİNAF SEBEPLERİ: 1- Yerel mahkeme kararı usul ve yasaya aykırıdır. Mahkeme, müvekkilin ticaret kastı olmadığına yönelik savunmalarımızı ve sunduğumuz delilleri yeterince değerlendirmemiştir. 2- Dosya kapsamında ele geçirilen madde miktarı, Yargıtay'ın kişisel kullanım kriterleri dahilindedir. Ticaret suçunun maddi ve manevi unsurları oluşmamıştır. 3- [Burada kararın neden hukuka aykırı olduğuna dair diğer argümanlar detaylandırılır. Örn: "Delil değerlendirmesinde hata yapılmıştır.", "Lehe olan etkin pişmanlık hükümleri uygulanmamıştır."] SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle, hukuka aykırı yerel mahkeme kararının istinaf incelemesi neticesinde KALDIRILMASINI ve müvekkilin BERAATİNE karar verilmesini, aksi takdirde kararın müvekkil lehine düzeltilmesini saygıyla talep ederiz. [Tarih] Sanık Müdafii Av. [Ad Soyad] [İmza]
Hukuki Danışmanlığın Bu Süreçteki Kritik Rolü
Uyuşturucu kullanma suçu, basit bir adli vaka olmanın ötesinde, kişinin geleceğini, eğitim ve iş hayatını doğrudan etkileyebilecek sonuçlar doğurur. KDAE sürecinin doğru yönetilmesi, lehe olan etkin pişmanlık veya HAGB gibi hükümlerden faydalanılabilmesi, ticaret suçu gibi haksız bir suçlamaya karşı etkili bir savunma yapılabilmesi, ancak bu alanda tecrübeli bir ceza avukatının profesyonel desteği ile mümkündür. Hak kaybına uğramamak ve bu süreci en doğru şekilde yönetmek için bir avukata danışmak, bir tercih değil, bir zorunluluktur.
Uyuşturucu Kullanma Suçu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
İlk kez uyuşturucudan yakalanınca ne olur? Ceza gelir mi?
Hayır, ilk kez yakalanan kişi hakkında hemen ceza verilmez veya dava açılmaz. Savcılık tarafından 5 yıl süreyle kamu davasının açılması ertelenir (KDAE) ve kişi 1 yıl denetimli serbestliğe tabi tutulur. Bu süreci başarıyla tamamlarsa hakkında hiç dava açılmaz ve siciline işlemez.
Uyuşturucu kullanma suçu kaç gramdır? Kullanım sınırı nedir?
Kanunda net bir gramaj sınırı yoktur. Ancak Yargıtay, kişinin üzerinde veya evinde bulunan maddenin, şahsın kişisel kullanım alışkanlıklarına göre makul bir miktarda olup olmadığına bakar. Genellikle birkaç gramlık maddeler kişisel kullanım olarak kabul edilirken, bu miktar maddenin cinsine göre değişebilir.
Uyuşturucu kullanan biri tutuklanır mı?
Sadece TCK 191 (kullanma) suçundan dolayı bir kişinin tutuklanması çok istisnai bir durumdur. Genellikle soruşturmalar tutuksuz yürütülür. Ancak kişinin eyleminin ticaret (TCK 188) olduğuna dair kuvvetli şüphe varsa tutuklama kararı verilebilir.
2 kez uyuşturucudan yakalanmanın cezası nedir?
Eğer ikinci yakalanma, ilk suçtan verilen 5 yıllık “kamu davasının açılmasının ertelenmesi” süresi içinde gerçekleşirse, erteleme kararı kaldırılır ve ilk suçtan dolayı dava açılır. İkinci suç için de ayrı bir soruşturma yürütülür ve bu durum, ikinci suçun yargılamasında aleyhe bir delil olarak değerlendirilebilir.
Uyuşturucu kullanma suçu sicilden silinir mi?
Eğer kişi KDAE ve denetimli serbestlik sürecini başarıyla tamamlarsa, hakkında hiç dava açılmadığı için adli sicil kaydına işlenecek bir mahkumiyet kararı olmaz. Ancak yargılama yapılıp HAGB kararı verilirse, bu karar 5 yıl boyunca özel bir sicilde tutulur. Mahkumiyet kararı verilirse, bu karar adli sicile işler ve ancak kanunda belirtilen süreler geçtikten sonra “adli sicil arşiv kaydından silinmesi” talep edilebilir.
Denetimde idrar testi pozitif çıkarsa ne olur?
Denetimli serbestlik sırasında yapılan testin pozitif çıkması, denetim yükümlülüğünün ihlali anlamına gelir. Bu durumda Denetimli Serbestlik Müdürlüğü, dosyayı Cumhuriyet Savcılığı’na gönderir ve savcı, hakkınızdaki kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararını kaldırarak Asliye Ceza Mahkemesi’nde kamu davası açar.
Uyuşturucu ticareti suçundan nasıl beraat edilir?
Beraat için, sanığın eyleminin ticaret değil, kişisel kullanım amaçlı olduğunun ispatlanması gerekir. Düşük madde miktarı, sanığın kullanıcı olması, satışa yönelik delillerin (hassas terazi, paketçikler, müşteri tanıklığı) bulunmaması gibi hususlar beraat kararı verilmesini sağlayabilir.
Esrarla veya Metamfetamin (Met) ile yakalanmanın cezası farklı mı?
TCK 191 açısından, maddenin cinsi (esrar, kokain, eroin, metamfetamin, bonzai vb.) temel cezayı değiştirmez; hepsi aynı suç tipini oluşturur. Ancak mahkeme, maddenin tehlikelilik derecesini temel cezayı belirlerken (2 ile 5 yıl arasında) bir takdir unsuru olarak dikkate alabilir.
TCK 188/3 maddesine af var mı?
Hayır, 2025 yılı itibarıyla, Türk Ceza Kanunu’nun 188/3 maddesinde düzenlenen uyuşturucu madde ticareti suçuna yönelik özel bir af yasası yürürlükte değildir. Af, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından çıkarılan özel bir kanunla mümkün olabilir ve bu tür genel düzenlemeler sıkça yapılmamaktadır. Ayrıca, uyuşturucu ticareti gibi toplum sağlığını ağır şekilde tehdit eden suçlar, genellikle olası af tartışmalarının kapsamı dışında tutulmaktadır. Bu nedenle, resmi bir yasal düzenleme olmadığı sürece bu suça yönelik bir af bulunmamaktadır.
