Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu ve Cezası: TCK 191

Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçları, toplum sağlığını doğrudan etkileyen ve Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) özel olarak düzenlenen ciddi suç kategorilerinden biridir. Uyuşturucu kullanma suçu, günümüzde artan bağımlılık vakaları ile birlikte hem bireysel hem de toplumsal açıdan önemli hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

Uyuşturucu Kullanma ve Bulundurma Suçu Nedir?

Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu, bir kimsenin kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi, bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmasıdır. Bu suç, kişilerin sağlığına yönelik olarak işlenen ve toplum sağlığını koruyan bir suç türüdür.

TCK 191. Madde (1. Fıkra): “Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.”

Dolandırıcılık suçu ile korunmak istenen hukuki değer, bireysel sağlığın yanı sıra genel sağlık ve toplum düzenidir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu‘nda düzenlenen bu suç, soyut tehlike suçu niteliğinde olup, somut bir zarar veya tehlikenin ortaya çıkması aranmaz.

Uyuşturucu Kullanma Suçunun Unsurları

TCK 191. maddesinde düzenlenen suçun oluşması için aşağıdaki unsurların bulunması gerekir:

1. Maddi Unsur (Hareket)

Suçun maddi unsurunu oluşturan hareketler seçimlik olarak düzenlenmiştir:

• Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak
• Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde kabul etmek
• Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde bulundurmak
• Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak

2. Manevi Unsur (Kast)

Satın alma, kabul etme veya bulundurmanın “kullanmak için” olması gerektiğinden, bu eylemler ancak özel kasta işlenebilir. Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak açısından ise genel kast yeterlidir.

3. Suçun Konusu

Suçun konusu uyuşturucu veya uyarıcı maddelerdir. Bu maddelerin niteliği ve miktarı itibariyle kullanmaya elverişli olması gerekmektedir.

Uyuşturucu Kullanma Suçunun Cezası

Peki, uyuşturucu yakalatmanın cezası nedir ve kanun bu suç için ne gibi yaptırımlar öngörmektedir? TCK 191 kapsamında, uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçunun cezası, eylemin temel niteliğine ve işlendiği yerin özelliklerine göre belirlenir. Aşağıdaki tabloda suçun temel ve nitelikli halleri için öngörülen cezalar özetlenmiştir:

Nitelikli Hal – Belirli Yerlerde İşlenen Suç

TCK 191/10 maddesi uyarınca, uyuşturucu kullanma suçunun aşağıdaki yerlerde işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır:

• Okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerler
• Tedavi, eğitim, askeri ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler
• Bu yerlerin 200 metreden yakın mesafesindeki umumi veya umuma açık yerler

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi

TCK 191/2 maddesi uyarınca, uyuşturucu kullanma suçundan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Bu uygulama, suçun özel niteliği göz önünde bulundurularak tedavi ve rehabilitasyonu ön plana çıkarmaktadır.

Erteleme Sürecinin İşleyişi:

1. İlk tespit: Kişi ilk kez uyuşturucu kullanımından yakalanırsa
2. Erteleme kararı: 5 yıl süreyle kamu davası ertelenir
3. Denetimli serbestlik: Asgari 1 yıl denetimli serbestlik uygulanır
4. Tedavi: Gerek görülmesi halinde tedaviye tabi tutulur

Denetimli Serbestlik ve Tedavi

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde uygulanan denetimli serbestlik süreci şu şekilde işlemektedir:

Kullanmak İçin mi, Ticaret İçin mi? Yargıtay Kararlarında Uyuşturucu Madde Suçları

Uyuşturucu madde suçlarında yargılamanın en kritik noktası, ele geçirilen maddenin “kişisel kullanım” amacıyla mı yoksa “ticaret” (satma, başkasına verme vb.) amacıyla mı bulundurulduğunun tespitidir. Bu ayrım, verilecek cezanın türünü ve miktarını kökten değiştirdiği için büyük önem taşır. Yargıtay, bu ayrımı yaparken bir dizi objektif kriteri bir bütün olarak değerlendirir.

1. Temel Kriter: Bulundurulan Maddenin Miktarı

Yargıtay‘ın yerleşik uygulamalarında, ele geçirilen uyuşturucu maddenin miktarı, suçun niteliğini belirlemedeki ilk ve en önemli başlangıç noktasıdır. Örneğin, metamfetamin cezası 2025 yılı itibarıyla da, ele geçirilen maddenin miktarına göre TCK 191 (kullanma) veya TCK 188 (ticaret) kapsamında değerlendirilecektir. Kesin ve bağlayıcı olmamakla birlikte, içtihatlarla oluşan genel kabul görmüş yıllık kişisel kullanım sınırları şöyledir:

• Esrar: Genellikle yıllık 600-700 gram ve altı.
• Eroin / Kokain: Genellikle yıllık 20 gram ve altı.
• Metamfetamin: Genellikle net 10 gram ve altı.
• Sentetik Haplar (Ecstasy vb.): Genellikle 50 adet ve altı.
• Hint Keneviri Bitkisi: Genellikle 20 kök ve altı.

Önemli Not: Yargıtay, bu miktarların mutlak olmadığını, kişinin fiziksel yapısı ve bağımlılık durumu gibi faktörlere göre değişebileceğini belirtir. Ancak bu sınırların çok üzerinde (örneğin haftalık kullanım miktarını aşan) bir maddeyle yakalanmak, ticaret kastının varlığına dair güçlü bir karine olarak kabul edilir.

2. Miktarın Ötesindeki Deliller: Bulundurma Şekli ve Amacı

Miktar tek başına belirleyici değildir. Yargıtay, ticaret kastını tespit etmek için başka somut delillerin varlığını da arar. Örneğin:

• Maddenin, çok sayıda küçük paketçikler halinde satışa hazır şekilde bulundurulması,
• Yakalanan yerde hassas terazi, ambalaj malzemesi gibi materyallerin bulunması,
• Failin kendisinin uyuşturucu madde kullanmıyor olması,
• Satış yapıldığına dair tanık beyanları veya teknik takip delilleri.

Eğer bu tür yan deliller yoksa, sadece ele geçirilen miktara dayanılarak ticaret suçundan hüküm kurulmaz. Örneğin, kişinin evinde kişisel kullanım sınırları içinde veya biraz üzerinde uyuşturucu bulunması, ancak satışa yönelik başka hiçbir delil olmaması durumunda eylem, kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma olarak kabul edilir.

3. Cezayı Artıran Haller: Suçun İşlendiği Yer

Kullanmak amacıyla uyuşturucu madde bulundurma veya kullanma suçunun; okul, yurt, hastane, kışla, ibadethane gibi kamusal alanlarda veya bu yerlerin 200 metre yakınında işlenmesi, kanunda nitelikli hal olarak düzenlenmiştir (TCK m. 191/10). Yargıtay, bu gibi durumlarda temel cezanın yarı oranında artırılması gerektiğini kesin bir dille ifade etmektedir.

4. Yargılamadaki Önemli Usul Kuralları

• “Etkin Pişmanlık” İçin Somut Yardım Şartı: Failin, uyuşturucu maddeyi kimden ve nasıl temin ettiğini açıklayarak ceza indirimi almasını sağlayan “etkin pişmanlık” hükümlerinden yararlanabilmesi için verdiği bilgilerin somut, doğru ve işe yarar olması gerekir. Yargıtay, failin hayali isimler vermesi veya zaten bilinen kişilerin adını söylemesinin etkin pişmanlık için yeterli olmadığını, soruşturmaya gerçek bir katkı sunulması gerektiğini belirtir.

• İspat Yükümlülüğü ve Delil Şartı: Bir kişinin uyuşturucu kullandığına dair kendi ikrarı, mahkumiyet için tek başına yeterli değildir. Suçun ispatlanabilmesi için ya kullanılan uyuşturucu maddenin ele geçirilip uzmanlarca incelenmesi ya da failin kan veya idrar tahlillerinde uyuşturucu maddeye rastlanması gerekir. Somut bir delil olmadan, sadece soyut beyanlara dayanılarak ceza verilemez ve beraat kararı verilmesi gerekir.

Uyuşturucu Kullanma Suçu Şikayet Dilekçesi Örneği

Uyuşturucu suçları ile ilgili ihbar ve şikayet dilekçesi örneği aşağıda yer almaktadır:

Uyuşturucu Kullanma ve Ticaret Suçu Arasındaki Farklar

Uyuşturucu kullanma suçu ile ticaret suçu arasındaki ayrım, hem ceza miktarı hem de hukuki süreç açısından kritik önem taşır:

Etkin Pişmanlık Hükümleri

TCK 192. maddesi uyarınca uyuşturucu kullanma suçunda etkin pişmanlık hükümleri uygulanabilir:

Etkin Pişmanlığın Sonuçları:

• Cezanın tamamen kalkması: Belirli şartların yerine getirilmesi halinde
• Ceza indirimi: Dörtte birden yarısına kadar indirim
• Suç ortaklarının yakalanmasına yardım: Özel indirim sebepleri

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Uyuşturucu kullanmak suç mu?

Evet, TCK 191. maddesi uyarınca uyuşturucu kullanmak suçtur. 2-5 yıl hapis cezası öngörülmüştür ancak ilk kez yakalananlarda kamu davası 5 yıl ertelenir.

2. Esrar kullanımının cezası nedir?

Esrar kullanımı da TCK 191 kapsamında 2-5 yıl hapis cezası gerektiren bir suçtur. Miktar kişisel kullanım sınırında ise kullanma suçu, aşarsa ticaret suçu oluşur.

3. İlk kez uyuşturucu ile yakalanmanın cezası nedir?

İlk kez yakalananlar için 5 yıl süreyle kamu davası ertelenir. Bu süre boyunca denetimli serbestlik ve tedavi uygulanır. Süreç başarıyla tamamlanırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

4. Uyuşturucu bulundurmanın cezası kaç yıl?

Kullanmak için uyuşturucu bulundurmanın cezası 2-5 yıl hapis cezasıdır. Okul, hastane gibi yerlerin yakınında işlenirse 3-7,5 yıl olur.

5. Kamu davasının ertelenmesi ne demek?

5 yıl süreyle dava açılmayıp şüphelinin denetimli serbestlik altında tedavi edilmesidir. Süreç başarıyla tamamlanırsa dava düşer.

6. Denetimli serbestlik nasıl işler?

Asgari 1 yıl süreyle kişi düzenli kontrollere tabi tutulur, tedavi görür ve belirli yükümlülükleri yerine getirir. İhlal halinde dava açılır.

7. İkinci kez uyuşturucu ile yakalanırsa ne olur?

Denetimli serbestlik ihlali sayılır ve ertelenen kamu davası açılır. Ayrıca yeni suç için ayrı dava açılmaz, mevcut dava kapsamında değerlendirilir.

8. Uyuşturucu kullanma suçundan beraat mümkün mü?

Evet, yeterli delil yoksa veya maddenin uyuşturucu niteliği kanıtlanamazsa beraat kararı verilebilir. Kan/idrar tahlillerinde uyuşturucu tespit edilmemesi önemlidir.

9. Hangi mahkeme yetkilidir?

Uyuşturucu kullanma suçları Asliye Ceza Mahkemelerinde görülür. Ticaret suçları ise Ağır Ceza Mahkemelerinin görev alanındadır.

10. Uyuşturucu madde analiz raporu zorunlu mu?

Evet, ele geçirilen maddenin uyuşturucu niteliğini taşıdığının Adli Tıp Kurumu veya Kriminal Laboratuvar raporuyla kanıtlanması gerekir.

11. Ceza para cezasına çevrilebilir mi?

Hayır, uyuşturucu kullanma suçunun cezası 2 yıldan başladığı için adli para cezasına çevrilemez. Hapis cezası olarak infaz edilir.

12. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün mü?

2024 yılına kadar mümkündü ancak Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı sonrası 1 Ağustos 2024 tarihi itibariyle HAGB kararı verilemeyecektir.

13. Uyuşturucu suçunda zamanaşımı var mı?

Evet, uyuşturucu kullanma suçu için dava zamanaşımı süresi 8 yıldır. Bu süre içinde dava açılmadığı takdirde zamanaşımı nedeniyle dava düşer.

14. Esrar ekmenin cezası nedir?

20 köke kadar hint keneviri ekimi kişisel kullanım sayılır ve TCK 191 kapsamında değerlendirilir. Fazlası ticaret amacıyla sayılarak TCK 188 uygulanır.

15. Uyuşturucu suçunda tutuklama olur mu?

Kullanma suçunda genellikle tutuklama uygulanmaz, adli kontrol veya serbest bırakma tercih edilir. Ticaret suçlarında tutuklama daha yaygındır.

16. Tedavi süreci nasıl işler?

AMATEM (Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi) gibi kurumlarda ambulatuvar veya yatarak tedavi uygulanır. Tedaviye katılım zorunludur.

17. Yurtdışından uyuşturucu getirmenin cezası nedir?

Bu durum hem uyuşturucu ticareti (TCK 188) hem de kaçakçılık suçunu (5607 sayılı Kanun) oluşturur. Çok ağır cezalar öngörülmüştür.

18. Uyuşturucu suçundan sabıka kaydı silinir mi?

Cezanın infazından sonra 5-15 yıl içinde adli sicil kaydı silinir. Erteleme sürecinde kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilirse kayıt oluşmaz.

19. Arabada uyuşturucu yakalatma cezası nedir?

Arabada uyuşturucu yakalatmanın cezası, uyuşturucunun miktarına ve bulundurma amacına göre değişir.

• Kişisel Kullanım Miktarında ise: Eylem, TCK 191 kapsamında ‘kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma’ suçunu oluşturur ve cezası 2 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Bu durumda ilk yakalanma ise kamu davasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik süreci işler.
• Ticari Miktarda ise: Eylem, TCK 188 kapsamında ‘uyuşturucu madde ticareti’ (nakletme) suçunu oluşturur ve cezası 10 yıldan az olmamak üzere çok daha ağırdır.

Ayrıca, arabanın okul, yurt, hastane gibi yerlerin 200 metre yakını gibi umuma açık bir yerde bulunması halinde TCK 191/10 uyarınca kullanma suçunun cezası yarı oranında artırılabilir. Suçta kullanılan araç hakkında TCK Madde 54 uyarınca müsadere (el koyma) kararı verilmesi de mümkündür.

Uyuşturucu Kullanma Suçundan Korunma Yolları

Uyuşturucu Bağımlılığı ile Karşılaştığınızda Yapılması Gerekenler

Kendiniz veya sevdikleriniz uyuşturucu bağımlılığı ile karşılaştığında ivedilikle şu adımları izlemelisiniz:

1. Uzman yardımı alın – AMATEM veya özel tedavi merkezlerine başvurun
2. Aile desteği sağlayın – Bağımlılık hastalıktır, destek şarttır
3. Hukuki danışmanlık alın – Suç unsuru varsa avukat desteği önemlidir
4. Sosyal çevre değişimi – Olumsuz etkilerden uzaklaşın
5. Tedavi sürecine saygı gösterin – Süreç uzun ve sabır gerektirir
6. Tekrar kullanım riskini minimize edin – Tetikleyici unsurları belirleyin

Uyuşturucu Kullanma Suçu ve Tazminat Hukuku

Uyuşturucu kullanımından dolayı üçüncü kişilere zarar verilmesi halinde hukuki sorumluluk doğar. Bu durumda hem ceza hem de tazminat yükümlülüğü söz konusu olabilir. Tazminat davası için uyuşturucu etkisi altında verilen zararın ispatı gerekir.

Uluslararası Mevzuat ve Anlaşmalar

Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar uyuşturucu mevzuatını etkiler:

• 1961 Tek Sözleşmesi (Uyuşturucu Maddelere Dair)
• 1971 Psikotrop Maddeler Sözleşmesi
• 1988 Yasadışı Uyuşturucu ve Psikotrop Madde Ticaretine Karşı Sözleşme

Uyuşturucu Suçları ve İnternet

Günümüzde internet üzerinden uyuşturucu ticareti ve erişimi artmaktadır. 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun çerçevesinde bu tür faaliyetler takip edilmekte ve cezalandırılmaktadır.

Uyuşturucu Suçları ve Gençlik

18 yaş altı çocukların uyuşturucu suçlarında rol alması durumunda özel hükümler uygulanır. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu çerçevesinde koruyucu ve destekleyici tedbirler ön plana çıkar. Eğitim ve rehabilitasyon programları önceliklidir.

Uyuşturucu Kullanma Suçu ve Aile Hukuku

Uyuşturucu bağımlılığı aile hukuku açısından da sonuçlar doğurur:

• Boşanma davalarında kusur sebebi sayılabilir
• Velayetin kaldırılması için gerekçe oluşturabilir
• Nafaka yükümlülüğü etkilenebilir
• Kişisel bakım eksikliği kararına sebep olabilir

Uyuşturucu Suçları ve İş Hukuku

İş yerinde uyuşturucu kullanımı veya etkisi altında çalışma:

• Haklı nedenle fesih sebebi oluşturur
• İş güvenliği açısından risk teşkil eder
• Kıdem ve ihbar tazminatı hakkı kaybına neden olabilir
• İşveren sorumluluğu doğabilir

Uyuşturucu Kullanma Suçu ve Sigorta Hukuku

Uyuşturucu etkisi altında verilen zararlar genellikle sigorta kapsamı dışında tutulur. Kasko ve trafik sigortalarında uyuşturucu etkisi altında araç kullanımı teminat dışı bırakılmaktadır.

Tedavi ve Rehabilitasyon Programları

Uyuşturucu bağımlılığında uygulanan başlıca tedavi yöntemleri:

1. Ambulatuvar Tedavi:

• Günlük yaşama devam ederek tedavi
• Düzenli kontroller ve ilaç takibi
• Grup terapileri ve danışmanlık

2. Yatarak Tedavi:

• Detoksifikasyon süreci
• Yoğun tıbbi takip
• Psikolojik destek programları

3. Sosyal Rehabilitasyon:

• Meslek edindirme kursları
• Sosyal beceri geliştirme
• Aile terapisi programları

Uyuşturucu Suçları ve Çocuk Hakları

Ebeveynlerin uyuşturucu bağımlılığı çocuk hakları açısından önemli sonuçlar doğurur. Çocuğun üstün yararı ilkesi gereği gerekli koruyucu tedbirler alınır. Bu durumda sosyal hizmetler devreye girer ve çocuğun korunması sağlanır.

Sonuç

Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçları, sadece bireysel değil toplumsal bir sorun olarak ele alınması gereken karmaşık bir konudur. TCK 191. maddesinde düzenlenen bu suçlar için öngörülen cezai yaptırımlar, suçun önlenmesi kadar bağımlıların tedavi ve rehabilitasyonunu da hedeflemektedir.

Kamu davasının ertelenmesi ve denetimli serbestlik sisteminin amacı, uyuşturucu kullanan kişileri cezalandırmaktan ziyade topluma yeniden kazandırmaktır. Bu yaklaşım, modern ceza hukukunun rehabilite edici fonksiyonunu yansıtmaktadır.

Uyuşturucu bağımlılığı ile mücadelede sadece hukuki düzenlemeler yeterli değildir. Toplumsal bilinçlenme, erken müdahale programları, etkili tedavi yöntemleri ve sosyal destek sistemlerinin güçlendirilmesi gerekmektedir.

Her somut olay kendi özellikleri çerçevesinde değerlendirilmeli ve uzman görüşü alınmalıdır. Özellikle kullanma ve ticaret suçu arasındaki ayrımın doğru yapılması, hem adaletin sağlanması hem de bağımlıların uygun tedavi alması açısından kritik önem taşımaktadır.

AHD Durak Hukuk Bürosu

Bu makale, AHD Durak Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve Aile Hukuku (Boşanma, Velayet, Mal Paylaşımı vb.) alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği'nin Reklam Yasağı Yönetmeliği'ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.