Maddi ve Manevi Tazminatı Davası: Nedir, Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer?

Maddi ve manevi tazminat davası, bir kişinin haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğradığı zararların giderilmesi amacıyla açılan hukuki süreçtir. Bu rehberde, tazminat davası açma koşulları, gerekli belgeler, zamanaşımı süreleri ve pratik bilgileri güncel Yargıtay kararları ışığında detaylıca ele alacağız.

Maddi ve Manevi Tazminat Nedir?

Maddi Tazminat

Maddi tazminat, kişinin malvarlığında meydana gelen somut ve parasal değeri hesaplanabilen zararların karşılanmasıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 50, 51 ve 52. maddeleri kıyasen uygulanır.

Maddi tazminat kapsamına giren zararlar:

• Tedavi masrafları ve hastane giderleri
• Araç hasarı ve onarım masrafları
• Çalışamamaktan dolayı kaybedilen gelir
• Kalıcı iş gücü kaybından doğan kayıplar
• Cenaze giderleri (ölüm halinde)
• Destekten yoksun kalma tazminatı

Manevi Tazminat

Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesine göre, hâkim bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.

Manevi tazminat, kişilik haklarının ihlali sonucu ortaya çıkan:

• Ruhsal acı ve üzüntü
• Onur kırıcı davranışlar
• İtibar kaybı
• Psikolojik travma
• Hayattan zevk almada azalma

Maddi Manevi Tazminat Davası Hangi Durumlarda Açılır?

Tazminat Davası Açma Şartları

Tazminat davası açabilmek için aşağıdaki dört temel unsur birlikte bulunmalıdır:

1. Hukuka Aykırı Fiil

Hukuk düzenince yasaklanmış veya özen yükümlülüğüne aykırı davranışların varlığı gerekir. Bu fiil, bilerek veya özen yükümlülüğüne aykırı olarak gerçekleştirilmiş olmalıdır.

2. Zarar

Maddi veya manevi nitelikte bir zararın meydana gelmiş olması şarttır. Zarar somut, hesaplanabilir ve ispat edilebilir olmalıdır.

3. Kusur

Türk Borçlar Kanunu 50. maddesine göre, zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu kanıtlamak yükümlülüğündedir. Kusur, kasıt veya ihmal şeklinde olabilir.

4. Nedensellik Bağı

Hukuka aykırı fiil ile zarar arasında uygun illiyet bağının bulunması gerekir. Zarar, doğrudan o fiilden kaynaklanmış olmalıdır.

Maddi Manevi Tazminat Davası Açma Süresi ve Zamanaşımı

Genel Zamanaşımı Süresi

TBK madde 72’ye göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

Ceza Zamanaşımı Süresi

Tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır. Örneğin:

• Yaralanmalı trafik kazaları: 8 yıl
• Ölümlü trafik kazaları: 15 yıl
• Ağır yaralama: 15 yıl

Özel Zamanaşımı Süreleri

Tazminat Davası Hangi Mahkemeye Açılır?

Görevli Mahkeme

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca sigorta şirketleri dışında kalan sorumlulara karşı açılacak tazminat davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

• Asliye Hukuk Mahkemesi: Genel tazminat davaları
• Asliye Ticaret Mahkemesi: Ticari işlemlerden kaynaklanan davalar veya sigorta şirketine karşı açılan davalar
• İş Mahkemesi: İş kazası tazminat davaları
• İdare Mahkemesi: Kamu kurumlarına karşı açılan davalar

Yetkili Mahkeme

Haksız fiilden kaynaklanan tazminat davaları için yetkili mahkemeler:

• Davalının ikametgâhı mahkemesi
• Haksız fiilin işlendiği yer mahkemesi
• Zararın ortaya çıktığı yer mahkemesi

Maddi Manevi Tazminat Hesaplama

Maddi Tazminat Hesaplama

Maddi tazminat hesaplaması somut zararlar üzerinden yapılır:

Bedensel Zarar Durumunda Maddi Tazminat

Geçici İş Göremezlik: (Günlük kazanç × İş göremediği gün sayısı)
Sürekli İş Göremezlik: (Yıllık kazanç × Maluliyet oranı × Aktif çalışma yılı × Leibniz tablosu katsayısı)

Manevi Tazminat Hesaplama

Manevi tazminatın hesaplanması için hakimlerin kriterleri: hukuk dışı fiillerden kişinin ne kadar etkilendiğinin tespiti, yapılan işlem veya eylemin sonucunun bireye etkisi ile hesaplanmaktadır.

Manevi tazminat belirlemede etkili faktörler:

• Olayın özelliği ve ağırlığı
• Zarar görenin sosyal ve ekonomik durumu
• Zarar verenin kusur derecesi
• Bölgesel yaşam standartları
• Yargıtay emsal kararları

Tazminat Hukukunda Güncel Gelişmeler ve Yargıtay’ın Yaklaşımı

Tazminat hukuku, kişilerin uğradığı maddi veya manevi zararların giderilmesini amaçlar. Yargıtay, bu zararların nasıl ve hangi koşullarda talep edilebileceği, miktarının nasıl belirleneceği gibi konularda yol gösterici ilkeler belirlemektedir.

1. Manevi Tazminat Miktarının Belirlenmesindeki Genel Kriterler

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, manevi tazminat miktarının keyfi bir şekilde belirlenemeyeceğini, hâkimin takdir hakkını kullanırken bazı objektif ölçütlere bağlı kalması gerektiğini sürekli olarak vurgulamaktadır. Buna göre bir manevi tazminat miktarı belirlenirken;

• Kişilik haklarına yapılan saldırının ağırlığı ve niteliği,
• Tarafların ekonomik ve sosyal durumları,
• Ülkenin mevcut ekonomik koşulları dikkate alınmalıdır.

Belirlenen miktarın, bir taraf için zenginleşme aracı olmaması, diğer taraf için de caydırıcı nitelikte olması ve her şeyden önce makul, ölçülü ve emsal kararlarla uyumlu olması gerekir.

2. Farklı Tazminat Türlerine Yargıtay’ın Bakışı

• Trafik Kazası Tazminatı ve “Önce Sigortaya Başvuru” Şartı: Yargıtay, trafik kazalarından kaynaklanan maddi tazminat talepleri için zorunlu bir usul kuralı getirmiştir. Buna göre, zarar gören kişinin dava açmadan önce mutlaka ilgili sigorta şirketine yazılı olarak başvurması bir “dava şartı”dır. Sigorta şirketinden ret cevabı alınmadan veya yasal süresi içinde cevap verilmeden doğrudan mahkemeye gidilmesi halinde, dava esasa girilmeden usulden reddedilir.
• Boşanmada Maddi Tazminat ve “Ev Emeği”nin Değeri: Boşanma davalarında maddi tazminat, sadece kaybedilen maddi destekle sınırlı değildir. Yargıtay, evlilik birliği içindeki ev işlerinin (yemek, temizlik, çocuk bakımı vb.) de ekonomik bir değer taşıdığını ve boşanma nedeniyle bu emekten mahrum kalacak eşin “mevcut ve beklenen menfaatleri” kapsamında olduğunu kabul etmektedir. Bu ilke uyarınca, düzenli bir geliri olmayan veya ev hanımı olan eşin de, evliliğe sunduğu bu katkılar göz önünde bulundurularak maddi tazminat talep etme hakkı bulunmaktadır.
• Haksız Tutuklama Tazminatı: Hukuka aykırı bir şekilde tutuklanan kişilerin, bu süreçte yaşadıkları manevi sıkıntılar için devletten tazminat talep etme hakkı vardır. Yargıtay, bu tazminatın miktarının belirlenmesinde; tutukluluğun süresini, kişinin sosyal ve ekonomik durumunu, yaşadığı elem ve ızdırabın derecesini dikkate alarak hakkaniyete uygun bir miktar belirlenmesi gerektiğini belirtmektedir.

3. 2025 Yılı Önemli Gelişme: Tüketici Hakem Heyetleri ve Manevi Tazminat

Yargıtay’ın 2025 yılı başlarında verdiği güncel ve önemli bir kararla, tüketici uyuşmazlıklarında yeni bir dönem başlamıştır. Bu karara göre, Tüketici Hakem Heyetleri artık uyuşmazlık üst sınırı (2025 yılı için 149.000 TL) dahilindeki başvurularda manevi tazminat taleplerini de karara bağlama yetkisine sahip olmuştur. Bu gelişme, tüketicilerin daha küçük meblağlı manevi zarar talepleri için mahkemeye gitmeden, daha hızlı ve masrafsız bir şekilde sonuç alabilmesinin önünü açmıştır.

Maddi Manevi Tazminat Davası Harç Hesaplama

2025 Harç Tarifeleri

Tazminat davası açarken ödenecek harçlar:

Harç Hesaplama Örneği

Örnek: 50.000 TL maddi + 25.000 TL manevi tazminat davası
Toplam dava değeri: 75.000 TL
Harç hesabı: 1.525 + ((75.000-22.000) × 0.0462) = 1.525 + 2.449 = 3.974 TL

Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?

Tazminat davalarının süresi çeşitli faktörlere bağlıdır:

Ortalama Dava Süreleri

• Basit tazminat davaları: 6-12 ay
• Karmaşık davalar: 1-3 yıl
• İstinaf süreci: 6-12 ay ek süre
• Temyiz süreci: 1-2 yıl ek süre

Dava Süresini Etkileyen Faktörler

• Mahkemenin iş yükü
• Bilirkişi raporu gerekliliği
• Tarafların delil sunma süreci
• Davalının savunma stratejisi
• Uzlaşma görüşmeleri

Maddi Manevi Tazminat Davası Dilekçe Örneği

Tazminat Davası Açarken Gerekli Belgeler

Temel Belgeler

• Kimlik fotokopisi
• Olay tutanağı (varsa)
• Sağlık raporları
• Fatura ve makbuzlar
• Fotoğraflar
• Tanık beyanları

Trafik Kazası İçin Ek Belgeler

• Trafik kaza tespit tutanağı
• Sigorta şirketi ret yazısı
• Ruhsat ve ehliyet fotokopileri
• Araç ekspertiz raporu

Avukat Yardımının Önemi

Tazminat davalarında profesyonel hukuki destek kritik öneme sahiptir:

Avukatın Avantajları

• Hukuki uzmanlık: Karmaşık yasal prosedürlerin doğru yönetimi
• Delil toplama: Etkili kanıt stratejisi geliştirme
• Müzakere gücü: Uzlaşma süreçlerinde avantaj
• Zamanaşımı takibi: Hak kaybı riskinin önlenmesi

Sık Sorulan Sorular

Manevi Tazminat Davası Şartları Nelerdir?

Manevi tazminat davası açılabilmesi için kişilik haklarının ihlali gerekir. Yaşam hakkı, sağlık hakkı, beden bütünlüğü, ruh sağlığı, itibar ve özel yaşamın gizliliği gibi hakların zedelenmesi durumunda dava açılabilir.

Tazminat Davasını Kaybederse Ne Olur?

Davayı kaybeden davacı kendi avukat ücretini öder, davalının avukat ücretini karşılar ve yargılama giderlerini üstlenir. Yeni delillerle tekrar dava açma imkanı vardır.

Avukat Olmadan Tazminat Davası Açılır Mı?

Hukuki olarak mümkün olmakla birlikte tavsiye edilmez. Dilekçe hazırlama, hukuki prosedür bilgisi ve zamanaşımı takibi gibi konularda zorluklar yaşanabilir.

En Fazla Ne Kadar Tazminat Alınır?

Tazminat miktarında yasal üst sınır yoktur. Zararın büyüklüğü, kusur derecesi, kişinin sosyal-ekonomik durumu ve emsal kararlar belirleyicidir.

Tazminat Ödenmezse Ne Olur?

Mahkeme kararı kesinleştikten sonra icra müdürlüğüne başvuru yapılır. Mal varlığına haciz, maaş haczi ve banka hesaplarına haciz uygulanabilir. Ayrıca gecikme faizi işler.

Manevi Tazminat İçin Arabuluculuk Zorunlu Mu?

Ticari uyuşmazlıklar ve tüketici şikayetleri için zorunludur. Genel tazminat davaları için isteğe bağlıdır. Arabuluculuk süresi en fazla 6 haftadır.

Maddi Manevi Tazminat Ödenmezse Ne Olur?

İcra takibi başlatılır, yasal faiz işler (%24 – 2025), mal varlığına haciz konulur ve maaşın 1/4’üne kadar haciz uygulanabilir.

Maddi Manevi Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?

Basit davalar 6-12 ay, karmaşık davalar 1-3 yıl sürebilir. İstinaf ve temyiz süreçleri ek 1-3 yıl ekleyebilir.

Tazminat Davası Hangi Durumlarda Açılır?

Trafik kazası, iş kazası, doktor hatası, hakaret-iftira, boşanma, sözleşme ihlali ve kişilik haklarının her türlü ihlali durumunda açılabilir.

2025 Yılı Güncel Gelişmeler

Yeni Yasal Düzenlemeler

Tüketici Hakem Heyetleri Yetkisi: Yargıtay’ın 2025 kararıyla tüketiciler artık 149.000 TL’ye kadar manevi tazminat taleplerini Tüketici Hakem Heyetlerinde çözebilecek.

Dijital Dönüşüm

• UYAP üzerinden elektronik dava açma
• Dijital delil sunumu
• Online duruşma imkanları
• Elektronik tebligat sistemi

Özel Durumlar ve İstisna Haller

Zamanaşımının Durduğu Haller

TBK madde 153’e göre zamanaşımının durduğu durumlar:

• Velayet süresince çocukların ana-babadan alacakları
• Evlilik süresince eşlerin birbirinden alacakları
• Hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin alacakları
• Türk mahkemelerinde dava açma imkanının bulunmaması

Özel Sorumluluk Halleri

Kanıt ve İspat Yükü

Davacının İspat Yükü

TBK 50. maddesine göre zarar gören ispat etmek zorundadır:

• Zararın varlığı ve miktarı
• Zarar verenin kimliği
• Zarar verenin kusuru
• Nedensellik bağı

Kusur Karşılaştırması

TBK 52. maddesinde müşterek kusur düzenlenmiştir:

• Zarar görenin de katkısı varsa tazminat indirilir
• Kusur oranları hakimce belirlenir
• Müteselsil sorumluluk halinde paylaştırma yapılır

Tazminat Ödenmezse Ne Olur?

Mahkeme kararı kesinleştikten sonra tazminat ödenmemesi durumunda:

İcra Takibi

• İcra müdürlüğüne başvuru
• Mal varlığına haciz
• Maaş haczi (net maaşın 1/4’ü)
• Banka hesaplarına haciz

Gecikme Faizi

Tazminat tutarı üzerinden olay tarihinden itibaren yasal faiz işler. 2025 yılı için yasal faiz oranı yıllık %24’tür.

Tazminat Davası Kesinleşmeden İcraya Konulabilir Mi?

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi kararına göre, boşanma kararının kesinleştiği dosyalar açısından dava henüz tazminat gibi boşanmanın ferileri yönünden kesinleşmemiş olduğu halde tazminat alacaklısı bu alacağını icra vasıtasıyla talep edebilir.

Genel kural olarak mahkeme kararları kesinleşmeden icra edilemez. Ancak bazı özel durumlar vardır:

İlamsız İcra Halleri

• Çek ve senet alacakları
• İtirafı havi senetler
• Noter senetleri

Geçici Hukuki Koruma

• İhtiyati haciz kararları
• Delillerin tespiti
• Geçici nafaka kararları

Sonuç

Maddi ve manevi tazminat davası, hukuki hakların korunması için önemli bir araçtır. Ancak bu süreç teknik bilgi ve deneyim gerektirir. Başarılı bir sonuç için:

• Zaman yönetimi: Zamanaşımı sürelerine dikkat
• Delil toplama: Güçlü kanıt stratejisi
• Hukuki destek: Deneyimli avukat ile çalışma
• Gerçekçi beklenti: Emsal kararları inceleme
• Alternatif çözümler: Uzlaşma olanaklarını değerlendirme

Tazminat davası açmayı düşünüyorsanız, öncelikle konusunda uzman bir avukat ile görüşerek haklarınızı öğrenin. Unutmayın ki zamanaşımı süreleri oldukça kısadır ve bu süreleri kaçırmak telafisi olmayan hak kayıplarına yol açabilir.

AHD Durak Hukuk Bürosu

Bu makale, AHD Durak Hukuk Bürosu tarafından genel bilgilendirme amacıyla kaleme alınmıştır. Büromuz, avukatlık faaliyetlerini ağırlıklı olarak Ceza Hukuku, Ağır Ceza Hukuku ve Aile Hukuku (Boşanma, Velayet, Mal Paylaşımı vb.) alanlarında sürdürmektedir. Burada yer alan içerikler, Türkiye Barolar Birliği'nin Reklam Yasağı Yönetmeliği'ne uygun olarak hazırlanmış olup, hukuki tavsiye niteliği taşımaz ve avukat-müvekkil ilişkisi kurma amacı gütmez.