Devletin ekonomik düzenini, vergi gelirlerini ve toplum sağlığını korumak amacıyla düzenlenen ve halk arasında gümrük kaçakçılığı cezası olarak bilinen yaptırımlar, Türkiye’de özel bir kanun olan 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ile düzenlenmektedir. Bu suç, genellikle gümrük işlemlerine tabi tutulmaksızın bir eşyanın ülkeye sokulması veya ülkeden çıkarılması eylemlerini kapsamakla birlikte, kanunda tanımlanan birçok farklı seçimlik hareketle de işlenebilmektedir. Halk arasında “kaçakçılık” terimi geniş bir anlamda kullanılsa da, hukuki olarak 5607 sayılı Kanun’da tanımlanan eylemler ile insan kaçakçılığı, silah kaçakçılığı veya tarihi eser kaçakçılığı gibi fiillerin farklı kanunlarda düzenlendiğini ve farklı yaptırımlara tabi olduğunu belirtmek gerekir.
Kaçakçılık Suçlarının Tasnifi: Hangi Eylem Hangi Kanuna Tabi?
“Kaçakçılık” terimi genel bir başlık olup, farklı eylemler farklı kanunlar ve cezai yaptırımlarla düzenlenmiştir. Bu ayrımın yapılması, konunun doğru anlaşılması için elzemdir.
- Eşya Kaçakçılığı (5607 sayılı Kanun): Bu makalenin ana konusudur. Tütün mamulleri, alkollü içkiler, akaryakıt, çay, şeker, cep telefonu gibi gümrük ve vergi rejimine tabi her türlü eşyanın yurda kaçak sokulması veya çıkarılması eylemlerini kapsar.
- Göçmen Kaçakçılığı (TCK m. 79): Maddi bir menfaat karşılığında, yabancı birini yasal olmayan yollarla ülkeye sokmak, ülkede kalmasını sağlamak veya ülkeden çıkarmak eylemlerini düzenler.
- İnsan Ticareti (TCK m. 80): Zorla çalıştırma, fuhuş, esaret gibi amaçlarla insanları tehdit, baskı veya cebirle temin etme, sevk etme veya barındırma suçudur. Göçmen kaçakçılığından daha ağır bir suçtur.
- Silah Kaçakçılığı (6136 sayılı Kanun): Ateşli silahları ve mermileri ruhsatsız olarak ülkeye sokmak, satmak veya nakletmek gibi eylemleri düzenler.
- Tarihi Eser Kaçakçılığı (2863 sayılı Kanun): Kültür ve tabiat varlıklarını yurtdışına çıkarma suçunu düzenler. Bu özel kanun kapsamında, tarihi eser kaçakçılığı cezası diğer kaçakçılık türlerinden farklı olarak daha ağır yaptırımlar içerebilmektedir.
Bilgi Notu: Bu makalenin devamında “kaçakçılık suçu” ifadesi, özel olarak 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu‘nda tanımlanan eşya kaçakçılığı suçları için kullanılacaktır.
5607 Sayılı Kanun Kapsamında Kaçakçılık Suçunun Unsurları
Bu suçun oluşabilmesi için kanunda tanımlanan belirli şartların gerçekleşmesi gerekir.
Suçun Konusu: Gümrük İşlemine Tabi Eşya
Suçun maddi konusu, ithali veya ihracı kanun gereği yasak olmayan ancak gümrük vergilerine tabi olan her türlü eşyadır. Eşyanın niteliği, cezanın belirlenmesinde önemli bir rol oynar. İthali tamamen yasak olan bir eşyanın (örneğin uyuşturucu madde) ülkeye sokulması ise bu kanun kapsamında değil, ilgili özel kanunlar (TCK m. 188 gibi) kapsamında değerlendirilir.
Suçun Fiil Unsuru: Seçimlik Hareketler (5607 SK m. 3)
Kanunun 3. maddesi, kaçakçılık suçunu oluşturan eylemleri detaylı bir şekilde listelemiştir. Bu seçimlik hareketlerden birinin yapılması suçun oluşması için yeterlidir:
- Bir eşyayı, gümrük işlemlerine tabi tutmaksızın ülkeye sokmak.
- Eşyayı, aldatıcı işlem ve davranışlarla gümrük vergileri kısmen veya tamamen ödenmeksizin ülkeye sokmak.
- İthali yasak olan bir eşyayı ülkeye sokmak.
- Kaçakçılık fiillerine iştirak etmeksizin, kaçak olduğunu bilerek bu eşyayı satın almak, satışa arz etmek, satmak, taşımak veya saklamak.
- Özel kanunlar gereğince gümrük vergilerinden muaf olarak ithal edilen eşyayı, ithal amacı dışında başka birine satmak veya devretmek.
- Tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin ambalajlarına bandrol, etiket gibi zorunlu işaretleri koymadan üretmek, satmak veya bulundurmak.
Kaçakçılık Suçunun Cezaları ve Nitelikli Haller
Temel Ceza Miktarları (5607 SK m. 3)
Kanun, farklı kaçakçılık eylemleri için farklı ceza aralıkları öngörmüştür:
- Gümrük işlemlerine tabi tutmadan eşya ithal etmek: 1 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası.
- Aldatıcı işlemle vergi kaybına neden olmak: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası.
- Kaçak eşyayı bilerek satın almak, satmak veya saklamak: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezası.
- Akaryakıt, tütün ve alkol kaçakçılığı gibi özel kategoriler: 3 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezası.
Cezayı Artıran Nitelikli Haller
Belirli durumların varlığı halinde, yukarıda belirtilen temel cezalar artırılır:
- Suçun bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ceza iki kat artırılır.
- Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde ceza yarı oranında artırılır.
- Suçun, belgede sahtecilik yapılarak işlenmesi halinde, hem kaçakçılıktan hem de belgede sahtecilik suçundan ayrı ayrı ceza verilir.
Etkin Pişmanlık ve Değere Göre Ceza İndirimi (5607 SK m. 5)
5607 sayılı Kanun, faile pişmanlık göstermesi ve kamunun zararını gidermesi halinde önemli ceza indirimleri sağlayan özel hükümler içermektedir.
Etkin Pişmanlık Uygulaması
Kaçakçılık suçuna karışan kişi, kaçak eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine;
- Soruşturma evresi sona erinceye kadar öderse, verilecek ceza yarı oranında indirilir.
- Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar öderse, verilecek ceza üçte bir oranında indirilir.
Kaçak Eşyanın Değerine Göre Ceza İndirimi
Bu, kaçakçılık suçunun en önemli ve en sık uygulanan ceza indirimi nedenidir. Mahkeme, kaçak eşyanın değerini dikkate alarak cezada indirim yapabilir.
| Değer Durumu | Uygulanacak Ceza İndirimi |
|---|---|
| Kaçak eşyanın değerinin fahiş (çok yüksek) olması | Ceza yarı oranından bir katına kadar artırılır. |
| Kaçak eşyanın değerinin hafif olması | Ceza yarı oranına kadar indirilir. |
| Kaçak eşyanın değerinin pek hafif olması | Ceza üçte birine kadar indirilir. |
Bilgi Notu: “Hafif” veya “pek hafif” değerin ne olduğu kanunda tanımlanmamıştır. Bu değerlendirme, her yıl değişen adli para cezası alt sınırları, eşyanın cinsi ve miktarı gibi faktörler dikkate alınarak Yargıtay içtihatları doğrultusunda hakim tarafından yapılır.
Kaçakçılık Suçu Savunma Dilekçesi Örneği
Feragatname: Aşağıdaki dilekçe taslağı, yalnızca genel bir bilgilendirme amacı taşımakta olup, hukuki danışmanlık niteliğinde değildir. Her kaçakçılık dosyası kendine özgü delilleri ve koşulları barındırır. Hak kaybı yaşamamak için mutlaka bir ceza avukatından profesyonel hukuki destek alınmalıdır.
[İLGİLİ ŞEHİR] ASLİYE CEZA MAHKEMESİ'NE DOSYA NO : [Dosya Numarası] SAVUNMA YAPAN SANIK : [Adınız Soyadınız], (TCKN: ...) MÜDAFİİ : Av. [Avukat Adı Soyadı] KONU : Esasa ilişkin savunmalarımızın ve taleplerimizin sunulmasından ibarettir. AÇIKLAMALAR : 1- Müvekkil hakkında, 5607 sayılı Kanun'a muhalefet suçundan kamu davası açılmış ise de, suçun yasal unsurları somut olayda oluşmamıştır. 2- Öncelikle, müvekkilin kaçakçılık kastı bulunmamaktadır. Müvekkil, satın aldığı eşyanın kaçak olduğunu bilmemekte olup, bu hususta kendisi de satıcı tarafından aldatılmıştır. Suçun manevi unsuru olan kast, müvekkil açısından gerçekleşmemiştir. 3- (Alternatif Savunma) Suça konu eşyanın gümrüklenmiş değeri, Yargıtay içtihatları ve her yıl belirlenen parasal sınırlar uyarınca "pek hafif" niteliktedir. Bu nedenle, 5607 sayılı Kanun'un 5/2. maddesi uyarınca müvekkil hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekmektedir. 4- (Alternatif Savunma) Müvekkil, kaçakçılık kastı olmamasına rağmen, yargılamanın başında iyi niyetini göstermek amacıyla suça konu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katını [ilgili kuruma] ödemiştir. Bu nedenle, 5607 sayılı Kanun'un 5/1. maddesi uyarınca hakkında etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını talep ederiz. SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle, müvekkilin üzerine atılı suçun unsurları oluşmadığından ÖNCELİKLE BERAATİNE, mahkeme aksi kanaatte ise lehe olan tüm yasa hükümlerinin (özellikle değer azlığı ve etkin pişmanlık indirimlerinin) uygulanmasına karar verilmesini saygıyla talep ederiz. [Tarih] Sanık Müdafii Av. [Ad Soyad] [İmza]
Hukuki Süreçte Uzman Avukat Desteğinin Stratejik Önemi
Kaçakçılık suçları, eşyanın değerinin tespiti, gümrük mevzuatı, etkin pişmanlık ve değere göre indirim gibi son derece teknik ve özel bilgi gerektiren konuları içerir. Kaçak eşyanın değerine ilişkin bilirkişi raporlarına itiraz edilmesi, lehe olan ceza indirimlerinin doğru zamanda ve doğru şekilde talep edilmesi ve ticaret-kullanım ayrımının doğru yapılması, davanın sonucu üzerinde doğrudan etkilidir. Bu nedenle, kaçakçılık suçlamasıyla karşı karşıya kalan bir kişinin, sürecin en başından itibaren bu alanda uzman bir avukattan hukuki destek alması, haklarını koruyabilmesi adına hayati önem taşımaktadır.
Kaçakçılık Suçu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kaçakçılık kaç yıl ceza alır?
Suçun türüne göre değişir. 5607 sayılı Kanun’daki temel ceza genellikle 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Ancak tütün, alkol, akaryakıt gibi ürünlerde bu ceza 3 yıldan 8 yıla kadar çıkabilmektedir. Örgütlü işlenmesi halinde cezalar daha da artar.
Kaçakçılık suçu paraya çevrilir mi?
Hükmedilen hapis cezası 1 yıl veya altında kalırsa, adli para cezasına çevrilebilir. Ancak kaçakçılık suçlarında genellikle hapis cezası ile birlikte yüksek miktarda adli para cezasına da hükmedilir.
Kaçakçılığın yatarı ne kadar?
Kaçakçılık suçlarından alınan hapis cezalarının infaz oranı (yatarı) kural olarak 1/2’dir. Yani, 4 yıl hapis cezası alan bir kişi, cezaevinde 2 yıl kaldıktan sonra koşullu salıverilme hakkından yararlanabilir. Bu sürenin bir kısmı denetimli serbestlik kapsamında infaz edilebilir.
Kaçakçılık uzlaşmaya tabi mi?
Hayır. 5607 sayılı Kanun’da düzenlenen kaçakçılık suçları, uzlaşma kapsamında değildir.
Kaçakçılık davaları hangi mahkemede görülür? Ağır ceza mı?
Hayır, 5607 sayılı Kanun kapsamındaki kaçakçılık suçlarına bakmakla görevli mahkeme Asliye Ceza Mahkemesi’dir.
Kaçakçılık suçu memuriyete engel mi?
Evet. Kaçakçılık suçundan kasıtlı olarak mahkum olmak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu uyarınca memuriyete engel bir haldir ve mevcut memurun görevine son verilmesine neden olabilir.
Kaç telefon kaçakçılığa girer?
Kanunda net bir sayı yoktur. Ancak Yargıtay, ticari miktar ve mahiyette olup olmadığına bakar. Bir veya iki adet telefonu kişisel kullanım için getirmek genellikle suç sayılmazken, çok sayıda telefonu (özellikle kutusunda ve satmak amacıyla) getirmek kaçakçılık suçunu oluşturur.
Sigara veya tütün kaçakçılığının cezası nedir?
Tütün mamulleri, etil alkol ve alkollü içkilerin kaçakçılığı, kanunda daha ağır bir yaptırıma bağlanmıştır. Cezası 3 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 20.000 güne kadar adli para cezasıdır.
Kaçak telefon satma cezası nedir?
Yurda kaçak yollarla sokulmuş bir cep telefonunu, bu durumunu bilerek satmak veya satışa arz etmek, 5607 sayılı Kanun’un 3. maddesi kapsamında kaçakçılık suçunu oluşturur. Bu eylemi gerçekleştiren kişi, telefonu yurda sokan kişi olmasa dahi ‘kaçak eşyayı bilerek satmak’ fiilinden sorumlu tutulur. Dolayısıyla, kaçak telefon satma cezası, kanunda bu fiil için öngörülen 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 10.000 güne kadar adli para cezasıdır.
