Evlilik birliğini sonlandırma kararı, taraflar için hem duygusal hem de hukuki olarak zorlayıcı bir süreçtir. Ancak eşler, boşanma ve boşanmanın sonuçları (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı vb.) üzerinde tam bir mutabakata varmışlarsa, bu süreci “anlaşmalı boşanma” yoluyla çok daha hızlı, daha az yıpratıcı ve daha ekonomik bir şekilde tamamlayabilirler. Peki, anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır? Bu rehber, aklınızdaki tüm soruları yanıtlamak ve süreci adım adım aydınlatmak için hazırlanmıştır.
Anlaşmalı Boşanma Nedir ve Şartları Nelerdir?
Anlaşmalı boşanma, eşlerin boşanma iradelerini ve boşanmaya bağlı tüm hukuki sonuçları ortak bir kararla belirleyerek evliliklerini sonlandırmalarıdır. Bu dava türü, çekişmeli boşanma davalarına göre çok daha süratli sonuçlanır. Ancak bu yola başvurabilmek için kanunun aradığı bazı zorunlu şartlar bulunmaktadır.
Bu şartlar, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin 3. fıkrasında açıkça düzenlenmiştir:
Türk Medeni Kanunu Madde 166/3: “Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hâlinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmü uygulanmaz.”
Kanun metninden de anlaşılacağı üzere, anlaşmalı boşanmanın 4 temel şartı vardır:
- En Az 1 Yıllık Evlilik: Resmi nikah tarihinden itibaren en az bir yıl geçmiş olmalıdır. Bir yıldan kısa süren evliliklerde anlaşmalı boşanma davası açılamaz.
- Ortak Başvuru veya Kabul: Eşler ya davayı birlikte açmalı (ortak dilekçe ile) ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş duruşmada kabul etmelidir.
- Hakimin Tarafları Bizzat Dinlemesi: Duruşmada hakim, her iki eşi de bizzat dinleyerek boşanma iradelerinin herhangi bir baskı altında olmadan, özgürce açıklandığına kanaat getirmelidir.
- Anlaşma Protokolünün Sunulması ve Hakim Tarafından Uygun Bulunması: Tarafların, boşanmanın mali sonuçları (yoksulluk nafakası, iştirak nafakası, maddi ve manevi tazminat) ve çocukların durumu (velayet) hakkında anlaştıklarını gösteren bir protokolü mahkemeye sunmaları ve hakimin bu protokolü onaylaması zorunludur.
Adım Adım Anlaşmalı Boşanma Davası Açma Süreci
Peki, tüm şartlar sağlandıktan sonra anlaşmalı boşanma başvurusu nasıl yapılır? Süreç, tarafların tüm konularda uzlaştığı bir protokol hazırlamasıyla başlar. Ardından, bu protokole atıf yapan bir dava dilekçesi yazılarak gerekli diğer belgelerle (kimlik fotokopisi vb.) birleştirilir. Son olarak, yetkili Aile Mahkemesi’nin bulunduğu adliyeye gidilerek mahkeme harçları ve giderleri ödenir ve dosya tevzi bürosuna teslim edilerek dava resmi olarak açılmış olur.
Yukarıdaki şartları sağlıyorsanız, anlaşmalı boşanma davası açmak için izlemeniz gereken adımlar şunlardır:
Adım 1: Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlanması
Anlaşmalı boşanma davasının “kalbi” ve en kritik belgesi, şüphesiz ki anlaşmalı boşanma protokolüdür. Bu protokol, tarafların boşanma sonrası hayatlarını şekillendirecek tüm mali ve kişisel konuları içeren bir sözleşme niteliğindedir. Eksik, muğlak veya kanuna aykırı düzenlenmiş bir protokol, davanın reddedilmesine veya gelecekte yeni davaların doğmasına neden olabilir. Bu nedenle içeriğinin son derece dikkatli ve net bir şekilde hazırlanması gerekir.
| Anlaşmalı Boşanma Protokolünde Mutlaka Yer Alması Gerekenler | |
|---|---|
| Konu Başlığı | Açıklama |
| Tarafların Kimlik Bilgileri | Ad, soyad, T.C. kimlik numarası ve adres bilgileri eksiksiz yazılmalıdır. |
| Boşanma İradesi | Her iki tarafın da özgür iradeleriyle boşanmayı kabul ettiklerine dair net bir beyan. |
| Müşterek Çocukların Velayeti | Çocukların velayetinin hangi tarafta kalacağı açıkça belirtilmelidir. |
| Kişisel İlişki Kurulması | Velayeti almayan eşin çocuklarla ne zaman ve nasıl görüşeceğine (hafta sonları, sömestr, yaz tatili, bayramlar vb.) dair detaylı bir düzenleme yapılmalıdır. |
| İştirak Nafakası | Müşterek çocukların bakım ve eğitim masrafları için velayeti almayan eşin ödeyeceği nafaka miktarı, başlangıç tarihi ve her yıl artış oranı (Örn: TÜFE oranı) net olarak yazılmalıdır. |
| Yoksulluk Nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf için diğer eşin ödeyeceği nafaka miktarı ve süresi (süresiz, belirli bir süre vb.). Taraflar yoksulluk nafakası talep etmiyorlarsa, bu haktan feragat ettiklerini açıkça belirtmelidirler. |
| Maddi ve Manevi Tazminat | Tarafların birbirlerinden maddi veya manevi tazminat talepleri olup olmadığı, varsa miktarı belirtilmelidir. Talep yoksa, bu haklardan da karşılıklı olarak feragat edildiği yazılmalıdır. |
| Mal Paylaşımı ve Ziynet Eşyaları | Evlilik birliği içinde edinilen malların (ev, araba, bankadaki para vb.) nasıl paylaşılacağı ve ziynet eşyalarının (düğün takıları) kime ait olacağı konusu şüpheye yer bırakmayacak şekilde düzenlenmelidir. |
| Mahkeme Masrafları ve Vekalet Ücreti | Dava harçları, giderleri ve avukatlık ücretlerinin kim tarafından ödeneceği kararlaştırılmalıdır. |
Yargıtay Uyarısı: Protokoldeki Muğlak İfadeler Hak Kaybına Yol Açar!
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarına göre, anlaşmalı boşanma protokolü “yorum yoluyla genişletilemez” ve “açıkça yazılmayan bir haktan feragat edildiği varsayılamaz.” Örneğin, protokolde “Tarafların birbirlerinden başkaca nafaka ve tazminat talebi yoktur” şeklinde genel bir ifade, “katılma alacağı” hakkından feragat edildiği anlamına gelmez. Mal rejiminden kaynaklanan alacaklar için ayrı ve açık bir feragat beyanı bulunmalıdır.Anlamı: Protokolünüzde her konuyu (mal paylaşımı, ziynet eşyaları, nafaka artış oranı vb.) en ince detayına kadar, net ve rakamsal verilerle yazmalısınız. Aksi takdirde, boşanma sonrası yeni ve masraflı bir dava ile karşı karşıya kalabilirsiniz.
Adım 2: Anlaşmalı Boşanma Dilekçesi Yazılması
Anlaşmalı boşanma dilekçesi, davayı resmi olarak başlatan belgedir. Bu dilekçede tarafların kimlik bilgileri, evlilik süresi, boşanma talebi ve en önemlisi, hazırlanan anlaşmalı boşanma protokolüne atıf yapılarak protokolün dilekçe ekinde sunulduğu belirtilir. Dilekçenin sonunda her iki eşin de (veya avukatlarının) imzası bulunmalıdır.
Adım 3: Gerekli Belgelerin Toplanması
Dava açılırken adliyedeki tevzi bürosuna sunulması gereken temel belgeler şunlardır:
- Anlaşmalı Boşanma Dava Dilekçesi (2 nüsha)
- Anlaşmalı Boşanma Protokolü (2 nüsha, her sayfası taraflarca imzalı)
- Tarafların T.C. Kimlik Kartı Fotokopileri
- Varsa Avukat Vekaletnameleri
Adım 4: Dava Harç ve Giderlerinin Ödenmesi
Dava açılırken mahkeme veznesine belirli harç ve masrafların ödenmesi gerekir. 2025 yılı için geçerli olan bu ücretler her yıl Adalet Bakanlığı tarafından güncellenir. Bu masraflar genel olarak şunları içerir:
- Başvuru Harcı
- Peşin Harç
- Gider Avansı (Tebligat, tanık, bilirkişi gibi potansiyel masraflar için devlete peşin ödenen tutar)
Adım 5: Davanın Yetkili Aile Mahkemesi’nde Açılması
Tüm belgeler hazırlandıktan ve harçlar ödendikten sonra dava, eşlerden birinin son altı aydır ikamet ettiği yerdeki veya ortak konutun bulunduğu yerdeki Aile Mahkemesi’nde açılır. Adliyelerde bulunan “tevzi bürosu” aracılığıyla dosya oluşturulur ve dava ilgili mahkemeye gönderilir. Avukat aracılığıyla takip edilen süreçlerde ise dava, UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) üzerinden elektronik olarak açılabilir.
Anlaşmalı Boşanma Duruşması: Süreç Nasıl İşler?
Dava açıldıktan sonra mahkeme, genellikle 1-2 ay içerisinde bir duruşma günü belirler. Anlaşmalı boşanma davaları genellikle tek celsede sonuçlanır. Duruşma günü ve saatinde her iki eşin de avukatları ile birlikte (avukatları olmasa bile eşlerin bizzat katılımı zorunludur) mahkemede hazır bulunması gerekir.
Duruşmada hakim;
- Tarafların kimlik tespitini yapar.
- Her iki eşe de boşanmak isteyip istemediklerini ve sundukları protokolü kabul edip etmediklerini ayrı ayrı sorar.
- Tarafların iradelerinin özgür olduğuna ve protokolün içeriğinin (özellikle çocukların durumu ve mali konular) kanuna ve kamu düzenine uygun olduğuna kanaat getirirse, anlaşmalı boşanmaya karar verir.
Hakimin Müdahale Hakkı ve Yargıtay Kararı
Hakim, protokolü olduğu gibi kabul etmek zorunda değildir. Özellikle çocukların menfaatine aykırı veya taraflardan birinin aşırı mağduriyetine yol açan bir madde tespit ederse, bu maddede değişiklik önerebilir. Taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanma gerçekleşir, kabul etmezlerse dava çekişmeli boşanma davasına döner.Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bir kararında, velayeti anneye verilen çocuğun babasıyla kişisel ilişkisinin “babanın dilediği zaman görebileceği” şeklinde belirsiz düzenlenmesini, çocuğun üstün yararına aykırı bularak protokolün bu kısmının düzeltilmesi gerektiğine hükmetmiştir.
Anlamı: Hakim, sadece bir noter gibi onay makamı değildir. Anlaşmanızın adil ve uygulanabilir olup olmadığını denetleyen aktif bir rol üstlenir. Bu nedenle protokolün her maddesi mantıklı ve hukuka uygun olmalıdır.
Anlaşmalı Boşanma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürer?
Sürecin doğru yönetilmesi halinde, anlaşmalı boşanma davası dava açıldıktan sonra genellikle 1 ila 3 ay içinde sonuçlanır. Mahkemelerin iş yoğunluğuna göre bu süre biraz değişebilse de, çekişmeli davaların yıllarca sürebildiği düşünüldüğünde oldukça hızlı bir süreçtir.
Anlaşmalı boşanma için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, anlaşmalı boşanma davası açmak için avukat tutma zorunluluğu yoktur. Ancak, sürecin hukuki ve teknik detayları (protokol hazırlama, hakların korunması, gelecekteki risklerin öngörülmesi) göz önüne alındığında bu, kesinlikle tavsiye edilmez. Hatalı veya eksik bir protokol, ileride telafisi imkansız hak kayıplarına yol açabilir. Bir avukat, haklarınızı tam olarak koruyan, yoruma açık olmayan bir protokol hazırlayarak süreci sizin için pürüzsüz ve güvenli bir şekilde yönetir.
Protokole uyulmazsa ne olur?
Anlaşmalı boşanma protokolü, mahkeme kararı ile onaylandığında ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanır. Bu, protokoldeki yükümlülüklerin (nafaka ödemesi, malın devri vb.) yasal olarak icra edilebilir olduğu anlamına gelir. Örneğin, nafaka ödemesi yapmayan eş aleyhine icra takibi başlatılabilir ve hatta tazyik hapsi gibi yaptırımlar gündeme gelebilir.
Hakim anlaşmalı boşanmayı reddedebilir mi?
Evet. Hakim, aşağıdaki durumlarda anlaşmalı boşanma talebini reddedebilir:
- Evliliğin 1 yıldan az sürmesi.
- Taraflardan birinin veya her ikisinin duruşmaya gelmemesi.
- Duruşmada taraflardan birinin boşanmaktan vazgeçmesi veya protokolü kabul etmediğini beyan etmesi.
- Hakimin, protokolü kamu düzenine, ahlaka veya çocukların üstün yararına aykırı bulması ve önerdiği değişikliklerin taraflarca kabul edilmemesi.
2025 yılı anlaşmalı boşanma ücreti ve masrafları ne kadar?
Anlaşmalı boşanmanın toplam maliyeti, dava harçları ve avukatlık ücretinden oluşur. Dava harçları her yıl güncellenir. Avukatlık ücreti ise Türkiye Barolar Birliği’nin belirlediği asgari ücret tarifesinin altında olmamak kaydıyla, avukat ile müvekkil arasında serbestçe belirlenir.
| Anlaşmalı Boşanma Masraf Kalemleri | |
|---|---|
| Masraf Türü | Açıklama |
| Mahkeme Harç ve Giderleri | Başvuru harcı, peşin harç ve gider avansından oluşur. Bu kalemler yasal zorunluluktur ve devlet tarafından belirlenir. |
| Avukatlık Ücreti | Zorunlu olmamakla birlikte, hak kaybını önlemek için şiddetle tavsiye edilir. Ücret, davanın niteliğine ve avukatın tecrübesine göre değişir. |
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Anlaşmalı boşanma davaları, çekişmeli davalara göre çok daha hızlı sonuçlanır. Protokol ve dilekçenin eksiksiz hazırlanması durumunda, davanın açıldığı tarihten itibaren mahkemenin iş yoğunluğuna bağlı olarak genellikle 1 ila 3 ay gibi kısa bir sürede tek celsede tamamlanır.
Anlaşmalı boşanma dilekçesi nereye verilir?
Anlaşmalı boşanma dilekçesi ve ekindeki protokol, yetkili Aile Mahkemesi’nin bulunduğu adliyedeki Hukuk Tevzi Bürosu’na verilir. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin son altı aydan beri birlikte oturdukları yerdeki Aile Mahkemesi’dir. Gerekli harçlar vezneye ödendikten sonra dosya, tevzi bürosu tarafından ilgili Aile Mahkemesi’ne gönderilir.
Sonuç
Anlaşmalı boşanma, evliliği sonlandırmanın en medeni ve pratik yoludur. Ancak bu pratikliğin ardında, gelecekteki tüm haklarınızı belirleyen kritik bir hukuki süreç yatar. Özellikle anlaşmalı boşanma protokolü, bir uzman tarafından titizlikle hazırlanması gereken, en ufak bir hatanın veya eksikliğin ileride büyük sorunlara yol açabileceği teknik bir belgedir.
Bu nedenle, sürecin başından sonuna kadar tüm adımların doğru atıldığından, haklarınızın eksiksiz korunduğundan ve hazırlanan protokolün ileride aleyhinize bir durum yaratmayacağından emin olmak için bir aile hukuku avukatından profesyonel destek almanız, sadece bir tavsiye değil, geleceğiniz için yapacağınız önemli bir yatırımdır. Hukuki danışmanlık, bu hassas süreci huzur ve güven içinde tamamlamanızı sağlar.
